اوصاف عقد بیع: معاوضی بودن بیع

تعریف بیع، با وجود اختلافات ناچیزی که درباره آن وجود دارد، معاوضی بودن بیع را افاده می‌کند؛ یعنی در آن، عین مال با مال دیگر (اصطلاحاً: عوض )، که معمولاً پول است، مبادله می‌شود. این وصف، بیع را از عقود رایگانی ممتاز می‌سازد. در هر حال، وجود عوض مقتضای ذات بیع است. بنابراین، اگر تملیک مال در برابر عوض نباشد، عنوان بیع بر آن صادق نخواهد بود. چنانچه در بیع انتقال مال به رایگان شرط شود، این شرط باطل و مبطل عقد خواهد بود، مگر این‌که از مجموع شرط و عقد فهمیده شود که آنان قرارداد دیگری درنظر داشته اند. در این صورت، صرف کاربرد «عنوان بیع» در صیغه ب. ت. ب. «قاعده تبعیت عقد از قصد» و عمومات ادله صحت عقد و تجارت ، موجب عدم نفوذ این قرارداد نخواهد بود، لیکن باید توجه داشت که اراده قراردادِ دیگر، خلاف ظاهر صیغه و نیازمند قرینه است. ۲. ۱ - معاوضی بودن بیع، آثار مهمی دارد از جمله الف) اگر تملیک یکی از عوضین به علتی باطل باشد، تعهد به عوض آن خودبخود از بین می‌رود. ب) خریدار یا فروشنده می‌تواند اجرای تعهد خ. ر. ب. اجرای تعهد دیگری موکول سازد (حق حبس ). ج) اگر مبیع پیش از تسلیم به خریدار تلف شود، بیع منحل می‌شود و خریدار تعهدی به پرداخت ثمن ندارد. د) در مواردی که بین ثمن و مبیع عدم تعادل فاحش باشد، شخص مغبون می‌تواند معامله را فسخ کند. منبع: ج۲۲، ص۲۰۹، بیروت ۱۹۸۱ · ج۱، ص۲۰، چاپ سنگی تبریز، ۱۳۷۵، چاپ افست قم ۱۴۱۶ · ماده ۳۷۷، قانون مدنی · ماده ۳۸۷، قانون مدنی