اول - تعریف دعوا در حقوق آیینی ایران — گذاردن وارد بودن یا نبودن ادعا ترتب

دعوی مصدر دعاء است و در تمام معانی به معنی خواندن و خواستن است. دعوا در مفهوم لغوی و ادبی اسم است از ادعا» آنچه خواسته شود خواسته شده دعوا مشتق از دعاء است به معنی طلب در اصطلاح شرعی دعوی گفتاری است که انسان به وسیله آن اثبات حقی را بر غیر طلب میکند. ایجاب حق خود را بر غیر قصد میکند. به علاوه عبارت از خبر دادن نزد قاضی یا حکم بر حقی که برای اوست علیه غیر و در حضور غیر افزون بر آن همان مرجع دعوا را در اصطلاح حقوقی و فقهی دادخواهی تظلم داوری مرافعه و ترافع معنی کرده و در تعریف دعوا اعلام داشته که اختلافی است بین دو طرف که اظهاراتشان با یکدیگر معارضه دارد و یا عملی است که برای تثبیت حقی صورت می گیرد. اما در اصطلاح حقوقی و به ویژه در زمینه آئین دادرسی مدنی، از سوی استادان این رشته تعاریف و مفاهیمی بدست داده شده که ضمن حفظ مفهوم لغوی آن دارای خصائص دیگری هم م. ب.. استاد فقید دکتر … دعوا را عبارت از عملی می دانستند که برای تثبیت حقی صورت می گیرد، یعنی حقی که مورد انکار و تجاوز واقع شده است. لیکن برخی دیگر از استادان در تعریف دعوا اعلام داشته اند که دعوی، توانایی قانونی مدعی حق تضییع یا انکار شده در مراجعه به مراجع صالح در جهت به قضاوت ۲ دکتر … آئین دادرسی مدنی و بازرگانی، جلد اول، ص ۲۰۹، ش ۶ استاد فقید دکتر احمد متین دفتری، دعوا را عبارت از عملی می دانستند که برای تثبیت حقی صورت می گیرد، یعنی حقی که مورد انکار و تجاوز واقع شده است. لیکن برخی دیگر از استادان در تعریف دعوا اعلام داشته اند که دعوی، توانایی قانونی مدعی حق تضییع یا انکار شده در مراجعه به مراجع صالح در جهت به قضاوت ۲ دکتر احمد متین دفتری آئین دادرسی مدنی و بازرگانی، جلد اول، ص ۲۰۹، ش ۶ گذاردن وارد بودن یا نبودن ادعا ترتب آثار قانونی مربوطه است. برای طرف مقابل برخی از استادان نیز در تعریف دعوا گفته اند که دعوی حقی است که به موجب آن اشخاص میتوانند به دادگاه مراجعه کنند و از مقام رسمی بخواهند که بوسیله اجرای قانون از حقوقشان در برابر دیگری حمایت شود. مراجعه به دادگاه و اجرای این حق بوسیله عمل حقوقی خاصی انجام می شود که اقامه دعوی نام دارد. بنابراین در مرحله نخست باید بین حق اقامه دعوی و خود آن عمل (یعنی عمل اقامه دعوا تفاوت گذارد: هر کس میتواند به طرفیت دیگری اقامه دعوی کند و از دادگاه حمایت قضایی حقوق خود را بخواهد ولی دادگاه پس از رسیدگی معلوم خواهد کرد که مدعی چنین حقی را داشته است. سپس ایشان اعلام داشتند که در مواد ۱۸، ۱۱۶۱ و ۱۱۶۲ قانون مدنی و مواد ۷۳۱ به بعد ق.آ.د.م سابق در باب مرور زمان مقصود از دعوی، حق تظلم و مراجعه به دادگاه و در واقع همان حق اقامه دعوی است. حال آنکه مواد ۱ و ۲ و ۳ و ۴ و ۱۹۸ أ.د.م سال ۱۳۱۸ ۸۴ ق.آ.د. م) ناظر به عمل اقامه دعوی به طرفیت شخص دیگری است هر چند که مدعی نیز حقی را دارا نباشد. ایشان ۴ عنصر و رکن برای هر دعوی شناختند که عبارتند از: ۱ - مراجعه شخص به عنوان مدعی خواهان به دادگاه - ۲- طرفیت شخص دیگر به عنوان مدعی علیه یا خوانده که درخواست کننده حقوقی را به زبان او مطالبه میکند - موضوع خاص برای تقاضای مدعی از قبیل شناسایی حق محکومیت و اجبار طرف -۴- وجود یک دادرس عمومی که مأمور رسیدگی به دعوی و احراز شرایط سه گانه فوق است. اما گروهی دیگر از استادان به تعریف دیگری از دعوا دست زدند دعوی عبارت است از خواستن چیزی به زیان دیگری به رسم منازعه این استاد نیز برای هر دعوایی می کنند و شخصی را که اخبار می کند، مدعی نامند. ۲ اخبار به ضرر غیر مدعی اخبار دکتر … قضاوت شده در دعوای مدنی، صص ۱۱۷ و ۱۱۸، ش ۷۳. دکتر … قضاوت شده در دعوای مدنی، صص ۱۱۷ و ۱۱۸، ش ۷۳. دکتر … صص ۱۱۸ و ۱۱۹، ش ۷۴. به ضرر غیر میکند و آن غیر را مدعی علیه و خوانده گویند. ۲- اخبار حق به نفع خود یعنی مدعی یا اخبار کننده همواره به نفع خود اخبار به حق می کند. ۴ مطالبه حق توسط مدعی ی. ق. م. قانونی او از خوانده یا مدعی علیه بطور مستقیم یا بنحو غیر مستقیم یعنی مطالبه از طریق دادگاه نهایت آنکه منازعه موقعی ظاهر می شود که مدعی مدعی علیه در مورد حقی که مدعی مطالبه میکند اختلاف نظر پیدا کنند. ۵ حق مورد اخبار مدعی، جنبه خصوصی دارد - زیرا مسائل مورد دعوی برخلاف امور حسبی، مربوط به روابط خصوصی افراد هستند به عکس امور حسبی که از قلمرو حقوق خصوصی خارج هستند ماده ۹۶ ق.ا. ح). ذات و ماهیت دعوا به اعتقاد حقوقدان دیگری عبارت است از اخبار به حقی به نفع خود و به زیان دیگری که نتیجه آن عملی است که با آن شخص اثبات حقی را علیه غیر نزد مقام صالح قصد میکند.