اول - دادرسی اصلی اختصاری یا حضوری — در این نوع از دادرسی که آن

پیش از توضیح راجع به عنوان دادرسی اختصاری یا حضوری لازم است این آگهی داده شود که مقصود از دادرسی حضوری نهادی در برابر دادرسی غیابی نیست. بلکه دادرسی حضوری از این زاویه مورد نظر قرار می گیرد که دادرسی در جلسه رسیدگی و با دعوت و حضور اصحاب دعوا را معنی کند. همان طور که در مقدمه این بخش گفته شد نخستین معنایی که از دادرسی سراغ داریم و انتظار میکشیم یک دادرسی تمام عیار و کامل راجع به اصل دعوا یا همان حضور اصحاب دعوا را معنی کند. همان طور که در مقدمه این بخش گفته شد نخستین معنایی که از دادرسی سراغ داریم و انتظار میکشیم یک دادرسی تمام عیار و کامل راجع به اصل دعوا یا همان این که خواهان خواسته اصلی خود را در قالب یک دادخواست و دادخواهی، اقامه و موضوع دعوای اصلی است. دادرسی در این شکل در معنای حقیقی خود نمایان می شود؛ خ. ن. د. برابر او امکان دفاع بیابد و دادگاه نیز افزون بر استماع اظهارات اصحاب دعوا و توجه به ادله ابرازی آنان از همه وسایل اثبات دعوا و اختیارات خود برای کشف حقیقت استفاده کند و صاحب حق را بی حق تشخیص دهد و بر آن لباس رأی بپوشاند. در این نوع از دادرسی که آن را دادرسی اصلی نامیدیم چشم داشت خواهان پس از طرح خواسته اصلی و در پایان دادرسی، صدور رأی قاطع در ماهیت دعوا یعنی حکم است ماده ۲۹۹ ق.آ.د. م). اگر چه همواره این نوع از دادرسی منتهی به صدور حکم نمی شود و دادرسی در مفهوم کامل و تمام آن به انجام نمی رسد و گاه به صدور قرار می انجامد، اما اصولاً در دادرسی راجع به اصل دعوا انتظاری جز صدور حکم نمی رود. دادرسی اصلی یا معمول در گذشته و در زمان اجرای آیین دادرسی مدنی سال ۱۳۱۸ و اصلاحات آن به دو طریق عادی و اختصاری انجام می پذیرفت. در دادرسی عادی که منطبق با اصل بود و غالب دعاوی در این نوع از دادرسی تحت رسیدگی در می آمد ادعاها و دفاعیات اصحاب دعوا از طریق و در قالب تبادل لوایح صورت می گرفت و اصولاً اصحاب دعوا به جلسه دادرسی دعوت نمی شدند. دادگاه نیز رسیدگی خود را بدون دعوت از اطراف دعوا و تنها بر پایه لوایح تقدیمی و ادله استنادی آنان به انجام میرساند و پس از ختم دادرسی رأی میداد ماده ۱۱۱ اصلاحی سال ۱۳۳۴ ق.آ.د.م سال ۱۳۱۸). حتی در دادرسی عادی تبادل لوایح نیز به طور استثنایی و در صورتی که احتیاج به تعیین جلسه دادرسی باشد به دستور دادگاه وقت رسیدگی تعیین و طرفین دعوا دعوت خواهند شد. نوع دیگری از دادرسی اصلی یا معمولی که به طور استثنایی به عمل می آمد ماده ۱۲۵ ق.آ.د.م سال ۱۳۱۸)، دادرسی اختصاری یا همان دادرسی حضوری بود که با ۱. ماده ۱۱۱ اصلاحی سال ۱۳۳۴ آدم سال ۱۳۱۸: مدعی علیه باید در ظرف ده روز پس از رسید دادخواست به ادعای مدعی پاسخ داده رو نوشت گواهی شده کلیه اسناد و دلائل خود را پیوست نماید و در ضمن پاسخ کتبی دعوی جعل سند و معاینه و درخواست تحقیق محلی و استعلام از کارشناس و هر نوع ایراد و دفاعی را که نسبت به دعوی مدعی موثر می داند اظهار کند و رعایت مفاد قسمت ۶ از ماده ۷۲ و مواد ۷۴ تا ۸۷ آئین دادرسی را در پاسخ خود بنماید. پاسخ مدعی علیه و پیوستهای آن باید در دو نسخه و در صورت تعدد مدعی به عده مدعیان بعلاوه یک نسخه باشد. اگر پاسخ مدعی علیه یا پیوستهای آن یک نسخه باشد، دفتر دادگاه رونوشت آن را به عده مدعیان تهیه نموده و هزینه آن را دو برابر از مدعی علیه به وسیله مامور اجرا وصول می نماید.». ماده ۱۲۵ ق.آ.د.م سال ۱۳۱۸ در صورتی که احتیاج به تعیین جلسه باشد جلسه دادرسی برای اولین روزی که دادگاه مطابق دفتر اوقات وقت رسیدگی دارد معین می شود، ولی وقت باید طوری معین شود که فاصله بین ابلاغ وقت به اصحاب دعوی و روز جلسه کمتر از سه روز نباشد.