ایجاب (حقوق): شرایط

ایجاب شرایطی دارد که در ادامه به آن اشاره می‌نماییم. ۴. ۱ - معلوم بودن مفاد ایجاب مفاد ایجاب باید معلوم باشد. یعنی نوع عقد و موضوع قرارداد مبهم نباشد زیرا دو طرف باید بدانند که چه نوع معامله‌ای می‌نمایند و موضوع آن چیست، در غیر این صورت توافق جهت انعقاد معامله شکل نمی‌گیرد. مثلا باید معلوم باشد که نوع عقد، بیع است یا اجاره یا هبه و باید معلوم باشد که چه چیزی موضوع قرارداد است. البته صریح بودن لفظ معتبر نیست. ۴. ۲ - صریح و روشن بودن همچنین ایجاب بایستی صریح و روشن باشد و در آن به شرایط لازم برای انجام معامله اشاره شود. در غیر این‌ صورت پیشنهاد ارائه‌ شده ایجاب محسوب نمی‌گردد. مثلا پیشنهاد فروش یک مال بدون تعیین مشخصات آن مال و قیمت آن، ایجاب محسوب نمی‌شود. به‌ علاوه در ایجاب شرط نیست که حتما نسبت به شخص معینی باشد بلکه ممکن است ایجاب نسبت به همه‌ مردم داده شود. ۴.۲. ۱ - مربوط نبودن ایجاب به شخص معین در مواردی که ایجاب مربوط به شخص معینی نمی‌باشد، هر شخصی می‌تواند این ایجاب را قبول نماید و پس از قبول، معامله منعقد می‌گردد. مثل این‌که شخصی مالش را با تعیین قیمت، مشخصات و سایر شرایط جهت فروش در روزنامه آگهی نماید. در این‌ صورت هر شخصی می‌تواند این معامله را قبول و تسلیم آن مال را مطالبه نماید. ۴.۲. ۲ - پذیرفته نشدن قبول البته در برخی قراردادها که شخصیت طرف معامله دارای اهمیت است، موجب می‌تواند ب. ت. ب. شخصیت قبول‌ کننده، قبول را نپذیرد مثلا چنان‌چه شخصی برای فروش ماشین خود در روزنامه آگهی داده باشد، در صورتی که قبول‌ کننده شخصی فقیر باشد و توانایی پرداخت قیمت ماشین را نداشته باشد، موجب می‌تواند قبول او را نپذیرد. ۴. ۳ - اهلیت ایجاب‌ دهنده ممکن است شخصی که ایجاب داده است اهلیت خود را از دست بدهد. چنان‌چه قبل از این‌که این ایجاب مورد قبول واقع شود، ایجاب‌دهنده مجنون شود و یا بمیرد، ایجاب او نیز دیگر معتبر نخواهد بود زیرا اراده‌ شخص ایجاب‌ دهنده از بین رفته است و بنابراین توافق اراده‌ای که برای انعقاد قرارداد لازم است، شکل نمی‌گیرد. اهلیت به معنای توانایی و اختیار داشتن حقوق و اجرای آن‌ها است. ۴.۳. ۱ - معیارهای اهلیت شخصی دارای اهلیت است که عاقل، بالغ و رشید باشند. البته این به مفهوم مسلوب‌الاراده بودن فرد غیربالغ نیست. زیرا صحت معامله در چیزهای مختصر در صورتی که (بایع) ممیز باشد از مواردی که سیره عقلا بر آن جاری است، خالی از وجه و قوت نیست. ۴.۳. ۲ - معامله نابالغ چنان‌که اگر نابالغ به منزله وسیله باشد به طوری که حقیقت معامله بین دو بالغ باشد از مواردی است که مطلقا اشکالی ندارد. همان‌طوری که معامله نابالغ در چیزهای با اهمیت برای خودش صحیح نیست، همچنین برای غیر از خودش هم در صورتی که وکیل باشد حتی اگر وکالت با اذن ولی باشد صحیح نمی‌باشد. اما اگر تنها جهت اجرای صیغه وکیل باشد و اصل معامله بین دو بالغ باشد صحت آن خالی از قرب نیست، پس نابالغ، مسلوب‌العباره نیست، هرچند که سزاوار نیست که احتیاط ترک شود. ۴. ۴ - الزام‌آور بودن پس از آن‌که شخص برای انجام معامله ایجاب داد تا قبل از این‌که کسی این ایجاب را قبول نماید، ایجاب او الزام‌آور نیست و او می‌تواند از ایجاب خود رجوع نماید و از انجام معامله صرف‌نظر نماید زیرا به‌ صرف ارائه‌ ایجاب برای شخص موجب ایجاد تعهد و الزام نمی‌شود. ۴.۴. ۱ - الزام موجب به ایجاب البته در صورتی که موجب (ایجاب‌ دهنده) مهلتی را برای ابراز قبولی از سوی دیگران تعیین نماید، تا قبل از اتمام این مهلت، او ملزم به ایجاب خود است. ۴.۴. ۲ - برگشت موجب از ایجاب چنان‌چه موجب قبل از اتمام مهلت از ایجاب خود برگردد و باعث شود زیانی به شخصی که ایجاب به او ارائه شده وارد گردد، بایستی زیان وارده را جبران نماید. مثل این‌که شخصی به دیگری برای فروش یکی از اموالش ایجاب می‌دهد و برای ارائه‌ قبولی یک مهلت دو ماهه تعیین می‌کنند. در صورتی که موجب قبل از پایان این مهلت از ایجابش برگردد و طرف مقابل نیز در آن مدت برای تهیه‌ قیمت آن مال ، اموالش را زیر قیمت فروخته باشد، موجب، مسئول جبران این خسارت است. منبع: تشکیل قراردادها و تعهدات، تهران، انتشارات مجد، ۱۳۸۶، چاپ ششم، ص۱۵۸، ش۱۲۴ · قواعدعمومی قراردادها، تهران، شرکت سهامی انتشار، ۱۳۷۴، چاپ سوم، جلداول، ص۲۸۴، ش۱۵۱ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۵۳۶، کتاب البیع، مسالة۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · حقوق مدنی، ص۶۸ · حقوق مدنی، ص۷۱ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۵۴۰، کتاب البیع، القول فی شروط المتعاقدین، الاول، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · محمدعلی، جلد اول، دانشنامه حقوق خصوصی، ص۵۱۳