ایرادی که موجب تغییر در مرجع رسیدگی میشود — دفاع خوانده ممکن است فقط یکی از

ایرادات جمع ایراد است، ایراد در لغت به معنی بهانه جویی، بهانه گیری، خرده گرفتن، خرده گیری عیب جویی اعتراض آمده است. در قانون آیین دادرسی تعریفی از ایراد نشده ولی اصطلاح حقوقی آن نزدیک به معنای لغوی آن است و غالبا خوانده با طرح آنها، سعی در ایجاد مانع موقتی و یا دایمی در جریان یافتن رسیدگی ماهوی به دعوی مطروحه می نماید به عبارت دیگر اگر دادگاه ایراد را بپذیرد، ورود دادگاه به رسیدگی ماهیتی موقتا سد میشود، مانند ایراد عدم اهلیت خواهان یا ایراد به سمت نماینده خواهان یا برای همیشه مانع رسیدگی ماهیتی ایجاد می شود. مانند ایراد بی نفعی خواهان یا ایراد عدم توجه دعوی نسبت به خوانده یا ایراد امر قضاوت شده یا ایراد عدم ترتب آثار قانونی بر دعوا در فرض اثبات آن یا ایراد عدم مشروعیت موضوع دعوا یا ایراد جزمی نبودن خواسته و دعوا یا ایراد به عدم طرح دعوا در مهلت زمان قانونی طرح آن که عمده ایرادات موضوع ماده ۸۴ قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی از این دسته اند . گاه نتیجه پذیرش ایراد از سوی دادگاه ممکن است که تغییر مرجع رسیدگی به دعوی باشد مانند ایراد عدم صلاحیت ذاتی و یا نسبی و یا ایراد امر مطروحه و می توان گفت که موضوع ایراد خوانده می تواند ناظر به خواهان (ویا نماینده او) و یا نسبت به موضوع دعوی و یا نسبت به مرجع رسیدگی کننده مطرح شود. قابل ذکر است که خوانده در مقابل و در پاسخ به ادعای خواهان به سه روش میتواند متوسل به دفاع شود الف - طرح ایرادات: دفاعی شکلی است که خوانده با طرح آن به نحوه اقامه دعوا از سوی خواهان بهانه گرفته و اعتراض می کند. ب اقدام به دفاع به معنی اخص کلمه خوانده در ماهیت دعوا به دفاع می پردازد و حقانیت خواهان را منکر شده و با ارائه ادله ای در صدد اثبات بی حقی خواهان و رد ادعای اونسبت به خود بر می آید. ج - طرح دعوی تقابل که در مقابل دعوی خواهان، خوانده دعوی دیگری را مطرح می نماید که دعوی او با ادعای مطروحه از ناحیه خواهان، وابستگی و ارتباط کامل داشته و در سرنوشت دعوی خواهان موثر است، و اثبات آن نافی صحت دعوی خواهان تلقی می شود. مثلا، زوجه دایمی مطالبه نفقه می نماید، زوج در مقابل دعوی زوجه، مدعی می شود که زوجه را طلاق داده و دعوی اثبات طلاق را مطرح می نماید. دفاع خوانده ممکن است فقط یکی از موارد مذکور و یا ترکیبی از هر سه و یا از دو روش باشد. لذا طرح ایرادات توسط مدعی علیه وسیله دفاعی او به معنای عام دفاع در مقابل ادعای مدعی است که در صورت پذیرش آن ایرادات توسط دادگاه رسیدگی کننده، خوانده از دفاع به معنای اخص آن به طور موقت و یا برای همیشه بی نیاز میشود یا مرجع رسیدگی تغییر می یابد . طرح ایرادات منحصرا حق خوانده نیست و خواهان نیز می تواند به سمت نماینده خوانده ایراد نماید و یا هر دو طرف می توانند به سمت طرف مقابل ایراد نماید. علاوه بر ایرادات مندرج در ماده ۸۴ ذکر شده ایرادات دیگری از جمله ایراد رد دادرس قابل طرح از سوی طرفین و ایراد دعوای واهی قابل طرح از سوی خوانده و ایراد تامین اتباع بیگانه قابل طرح از سوی خوانده ایرانی نسبت به دعوی مطرح شده از سوی تبعه بیگانه پیش بینی شده است. هنگامی که خواهان دادخواست خود را تقدیم دادگاه می نماید و اظهارات خود را در اولین جلسه دادرسی بیان می دارد، ممکن است که خوانده تا پایان آن جلسه دادرسی، بدون پاسخگویی به ماهیت دعوای همراه آن ایراداتی را به خواهان و خواسته ایشان وارد نماید که در چنین صورتی (طرح ایرادات تا پایان اولین جلسه دادرسی دادگاه مکلف است که بدوا نسبت به این ایرادات خوانده تصمیم گیری نماید. یعنی اگر ایراد را وارد می داند از رسیدگی ماهوی به دعوا امتناع نموده و حسب مورد قرار مقتضی صادر نماید و اگر ایراد را وارد نمی داند به مردود بودن ایراد اظهار نظر و آن را اعلام نماید و سپس وارد رسیدگی ماهوی گردد. به عنوان مثال ممکن است، خوانده ایراد نماید که خواهان جهت طرح دعوا اهلیت نداشته یا در طرح دعوا ذی سمت نمی باشد. لازم به ذکر است که طرح ایرادات موضوع ماده ۸۴ قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی از سوی خوانده فقط جنبه تذکر خواهد داشت. چراکه اگر خوانده ایراد نیز نماید، دادگاه می بایست چنانچه خ. ن. ب. این موضوع مطلع می باشد، نسبت به آن تصمیم گیری نماید. در این خصوص به دو مثال اشاره میشود: مثال اول: خواهان دادخواستی را به طرفیت خوانده به خواسته مطالبه وجه به مبلغ پانصد میلیون ریال در دادگاه عمومی حقوقی شهرستان سنندج مطرح می نماید و قاضی رسیدگی کننده متوجه می شود که خوانده اهل استان یزد بوده و خوانده دعوا در جلسه اول دادرسی این ایراد را مطرح نمی نماید. در آن وضع، قاضی دادگاه باید قرار عدم صلاحیت صادر نماید، هرچند خوانده چنین ایرادی مطرح ننموده است. مثال دوم خواهان دادخواستی را با عنوان خلع ید به طرفیت خوانده مطرح می نماید و در جلسه اول دادرسی دادگاه متوجه می شود که خوانده خواسته ای را با عنوان ابطال سندی که مستند دعوی خلع ید قرار گرفته در شعبه دیگر مطرح نموده است و خوانده نسبت به این موضوع که از مصادیق قسمت اخیر بند ۲ ماده ۸۴ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و نقلاب در امور مدنی میباشد، در جلسه اول دادرسی ایرادی مطرح ننموده است، . قاضی دادگاه در چنین صورتی نیز می بایست وفق ماده ۸۹ ناظر به بند ۲ ماده ۸۴ قانون مذکور، قرار امتناع از رسیدگی را صادر نماید. و برخی قائل هستند که در راستای ماده ۱۰۳ قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی باید عمل شود. نکته ایراد امتناع از دادرسی ناظر به دادرس دادگاه هست و در فرض مثال مواد ۸۹ و ۱۰۳ قانون آیین دادرسی مدنی تکلیف را مشخص نموده است. ایراداتی که از ناحیه خوانده مطرح میشود یا اینکه دادگاه راسا متوجه آنها می شود. همان طور که اشاره شد ممکن است در سه قالب تقسیم بندی شود: حالت اول ایراداتی که باعث می شود مرجع رسیدگی به دعوا، تغییر پیدا کند. حالت دوم ایراداتی که موجب ایجاد مانع موقت در رسیدگی ماهوی به دعوا می شود. که در آن حالت خواهان می تواند با رفع ایراد مذکور در همان پرونده یا با طرح دادخواست مجدد، موجبات ادامه رسیدگی را فراهم آورد.