بیع شرط: بیع شرط و شرط فسخ

در تحلیل بیع شرط میان «شرط فسخ» و «شرط فاسخ» تفاوت گذاشته می‌شود. در بیع شرط، برای فروشنده حق فسخ پیش‌بینی می‌شود و اعمال این حق به تحقق شرطی مانند بازگرداندن ثمن وابسته است. از این جهت، حق فسخ فروشنده در بیع شرط با خیار شرط معمولی تفاوت دارد؛ زیرا در خیار شرط، حق فسخ اصولاً به صورت منجز ایجاد می‌شود، در حالی که در بیع شرط اعمال آن به رد ثمن وابسته است. شرط فاسخ مفهوم متفاوتی دارد. در شرط فاسخ، طرفین مقرر می‌کنند که با تحقق حادثه‌ای معین در آینده، قرارداد بدون نیاز به انشای فسخ، خودبه‌خود منحل شود. بنابراین، بیع شرط را نباید الزاماً مصداق شرط فاسخ دانست؛ زیرا در صورت متعارف بیع شرط، فروشنده پس از تحقق شرایط مقرر دارای حق فسخ است و انحلال قرارداد نیازمند اعمال این حق خواهد بود. منبع: «مبانی حاکم بر معامله با حق استرداد و بیع شرط از منظر فقه اسلامی، حقوق ایران و مصر»، پژوهشنامه حقوق تطبیقی، 2024