تاریخچه بحث در مورد زمین های موات — نکته مهم پس از موات اعلام شدن

یکی از مهمترین مواد قانون زمین شهری ماده ۹ و تبصره آن است. بر طبق این ماده و تبصره های آن اگر دولت نتواند به واسطه زمینهای موات نیاز برای تأمین مسکن یا خدمات عمومی را تأمین کند، در صورت ضرورت می تواند حتی زمین های بایر و دایر مردم را تصاحب کند و آن را به قیمتی کمتر از قیمت عادله روز از مردم خریداری نماید. بر طبق تبصره ۲ ماده ۹ قانون زمین شهری اگر مالکین از مزایای مواد ۶ و ۸ قانون اراضی شهری بهره مند نشده باشند یعنی اگر مسکن مناسبی نداشته باشند، حق دارند تا سقف هزار متر زمین یا دریافت معادل هزار متر مربع از سایر اراضی دولت دریافت کنند. این قانون پس از ۵ سال اعتبار خود را از دست داده است. ماده ۱۲ قانون زمین شهری که یکی دیگر از مهم ترین مواد آن است بیان می دارد: تشخیص عمران و احیاء و تأسیسات متناسب و تعیین نوع زمین دایر و تمیز بایر از موات به عهده وزارت مسکن و شهرسازی کمیسیون ماده (۱۲) است. این تشخیص قابل اعتراض در دادگاه صالحه م. ب.. مهلت اعتراض: مهلت اعتراض به رأی کمیسیون ماده ۱۲ مبنی بر موات اعلام کردن زمین در قانون زمین شهری و آیین نامه اجرایی آن تعیین نگردید که سرانجام مجمع تشخیص مصلحت ظام ماده واحده تعیین مهلت اعتراض به نظریه وزارت مسکن و شهرسازی موضوع ماده ۱۲ را در تاریخ ۱۳۷۰/۱۱/۳ تصویب نمود. در این مصوبه اعتراض به رأی کمیسیون ماده ۱۲ سه ماه از تاریخ اعلام نه اعلان تعیین شده و در صورت عدم دسترسی یا استنکاف مالک از دریافت نظریه، بایستی طی دو نوبت به فاصله ده روز نظریه مذکور در روزنامه کثیر الانتشار آگهی، تا سه ماه از تاریخ آخرین آگهی مدعیان می توانند اعتراض خ. ر. ب. دادگاه محل وقوع ملک تسلیم نمایند. بسیاری از حقوق دانان واژه اعلام» را به معنی رساندن رأی کمیسیون به مالک زمین می دانند، به نحوی که او کاملاً از مفاد رأی آگاه و و مطلع شده باشد. در صورت اختلاف در این باره اداره راه و شهرسازی باید مدارک و مستندات اعلام رأی کمیسیون به مالک را ارائه دهد، چراکه اصل بر عدم ابلاغ و اعلام است. دادگاه پس از تشکیل جلسه و احراز مالکیت خواهان و اینکه اعتراض ظرف ۳ ماه از تاریخ ابلاغ به خواهان تقدیم شده باشد، موضوع را به کارشناس رسمی دادگستری ارجاع مینماید تا با بررسی اسناد و مدارک ابرازی و تفسیر عکسهای هوایی مشخص نماید که آیا زمین قبل از تاریخ ۱۳۵۸/۴/۵ احیاء شده است یا خیر زیرا احیاء پس از این تاریخ مثمر ثمر نبوده و زمین متعلق به دولت خواهد بود. در صورت اثبات و احراز غیر موات بودن زمین موضوع دعوا، دادگاه حکم بر ابطال رأی کمیسیون ماده ۱۲ صادر و اعلام مینماید. این رأی ظرف مهلت ۲۰ روز پس از ابلاغ قابل تجدید نظر خواهی در دادگاه تجدیدنظر استان است. نکته مهم پس از موات اعلام شدن زمین در کمیسیون ماده ۱۲ و قبل از اینکه دعوای عتراض یا ابطال رأی کمیسیون ماده ۱۲ رسیدگی و منتج به صدور رأی شود، دولت اداره مسکن و شهرسازی بلافاصله زمین را با قیمت ناچیز منطقه ای به افراد کم بضاعت یا ادارات دولتی واگذار می کرد و متأسفانه به دلالت تبصره ماده ۱۲ قانون زمین شهری حتی اعتراض به رای کمیسیون ماده ۱۲ مانع اجرا و ادامه عملیات اداره مسکن و شهرسازی راه و شهرسازی فعلی) نبوده است. ماده ۲۰ آیین نامه اجرایی قانون زمین شهری اداره ثبت اسناد و املاک را مکلف نمود به محض تشخیص کمیسیون ماده ۱۲ در مورد نوعیت زمین مبنی بر موات بودن آن، سند مالکیت بدون دستور یا حکم قضایی به نام وزارت مسکن و شهرسازی صادر شود. مقرره ای مشابه در بند ۵ ماده ۶۲ آیین نامه قانون اراضی شهری نیز وجود داشت.