تأمین دلیل

تأمین دلیل هر یک از اصحاب دعوا مکلف به ارائه ی دلایل اعمال و وقایعی است که ادعاهای خود را بر آن بنا نهاده است. از این رو طرفین در اعمال حقوقی معمولاً پیش از آنکه اختلافی رخ دهد از همان ابتدا دلایلی را که برای اثبات دعوا و یا دفاع از آن لازم است برای خود فراهم می آورند («دلایل از پیش فراهم شده») تا در دعوای احتمالی حسب مورد از آن استفاده نمایند. برای مثال عقد یا قرارداد واقع شده را در سندی می¬نویسند و یا اشخاصی را بر آن گواه می¬گیرند. در عین حال در وقایع حقوقی کـه زمــان آنها معمولاً برای هر دو طرف معین نبوده و قابل پیش بینی نیز نمی باشد، دلیل از پیش فراهم شده ای وجود ندارد و اثبات واقعه و یا کیفیت و ابعاد آن با دلایلی است که از زمان تحقق واقعه به بعد تدارک می¬شود. برای مثال خسارت وارده به ملک، عامل و میزان آن با معاینه ی محل، تحقیق محلی و رجوع به کارشناس اثبات می شود؛ ادله ای که در خصوص مورد، پس از روی دادن واقعه ی منشأ حق ادعایی امکان پذیر است. مدعی حق اگرچه در انتخاب زمان اقامه دعوا علی القاعده آزاد است اما یکی از عوامل مهمّی که در این انتخاب باید به آن توجه نماید، ادلّه¬ی است که برای پیروزی در دعوا به آنها نیاز دارد. طرف مقابل یعنی شخصی که ادعایی بالفعل يا بالقوه عليه اوست، چون علی القاعده ناچار است در انتظار اقامه دعوا بماند او نیز همواره باید در اندیشه ی ادله ای باشد که مانع شکست ناروای او در این مبارزه شود. البته در بیشتر موارد طرفین نمی¬توانند پیش بینی نمایند که اگر اختلافی رخ دهد، ابتکار اقامه ی دعوا با کدام یک خواهد بود. از سوی دیگر در انتخاب زمان اقامه دعوا اگرچه در اختیار داشتن ادله نقش مهمی دارد اما عوامل دیگری نیز می¬تواند مؤثر باشد و موجب شود که مدعی حق در اقامه ی دعوا شتاب ننماید. همین فاصله ی زمانی بین پیدا شدن منشأ حق و اقامه ی دعوا و رسیدگی به آن می¬تواند ادله را حسب مورد در معرض تغییر، جابه جایی و یا نابودی قرار دهد؛ مانند آنکه بیم از بین رفتن سندی رود که نزد شخص ثالث است و در اثبات دعوا مؤثر است و یا احتمال رود اشخاصی که شاهد عمل و یا واقعه ی حقوقی بوده اند از کشور خارج شوند. افزون بر آن وقایعی که تحقق آن موجب پیدا شدن حق می¬شود نیز در طول زمان می¬توانند در معرض تغییر قرار گرفته و یا آثار آن از بین رفته و یا برای پیشگیری از خسارات بیشتر ترمیم آثار مزبور لازم شود. مانند آنکه ملک خسارت دیده برای امکان ادامه ی سکونت در آن باید بازسازی شود. واقعیات مزبور موجب شده که تأمین دلیل در حقوق کشور ما نیز پذیرفته شود. تأمین دلیل به معنای در امنیت قرار دادن دلیل است. به موجب ماده ١۴٩ قانون آیین دادرسی مدنی «در مواردی که اشخاص ذی نفع احتمال دهند که در آینده استفاده از دلایل و مدارک دعوای آنان از قبیل تحقیق محلی و کسب اطلاع از مطلعین و استعلام نظر کارشناسان یــا دفاتر تجاری یا استفاده از قراین و امارات موجود در محل و یا دلایلی که نزد طرف دعوا یا دیگری است، متعذّر یا متعسّر خواهد شد می¬توانند از دادگاه درخواست تأمین آنها را بنمایند. مقصود از تأمین در این موارد فقط ملاحظه و صورت برداری از این گونه دلایل است». به نقل از جلد سوم کتاب آیین دادرسی مدنی پیشرفته نوشته دکتر عبدالله شمس مطالعه این مطلب نیز توصیه می شود. پی نوشت اعمال حقوقی ، جمع عمل حقوقی است که یکی از منشأهای ایجاد تعهد بوده و فرد در آن با اراده خود، خودش را متعهد می‌کند تا کاری را انجام دهد؛ مثلا بستن قرارداد اجاره یک عمل حقوقی است به این ترتیب که دو نفر (موجر و مستاجر) با اراده خود، در مقابل طرف دیگر متعهد می شوند (موجر خود را به تحویل ملک برای مدت معین به مستاجر متعهد می کند و مستاجر خود را به پرداخت اجاره بها در موعد مشخص شده). عمل حقوقی‌ای که با یک اراده صورت می‌گیرد که به آن ایقاع می‌گویند؛ مانند طلاق. عمل حقوقی‌ای که با دو یا چند اراده شکل می‌گیرد که به آن عقد می‌گویند ؛ مانند بستن انواع قرارداد. وقایع حقوقی ، از اصطلاحات علم حقوق بوده و به معنای تعهداتی است که منشا آنها خارج از اراده فرد است؛ به عبارت دیگر واقعه حقوقی تعهدی است که به فرد نسبت داده می‌شود در حالی که این موضوع ممکن است خارج از اراده فرد باشد. وقایع حقوقی دو قسم هستند: ۱. وقایعی که بدون اراده شخص ایجاد می‌شوند، مثل تولد و مرگ، ۲. وقایعی که ایجاد آن‌ها به اراده اشخاص است: مثل غصب و اتلاف مال غیر. Add a comment بختیار سید نظامی 1