تعهد (حقوق): موضوع تعهدات

موضوع تعهدات، چه ناشی از عقد و چه خارج از عقد، و هرگونه ضمانات قهری، مباحث انتقال اعیان خارجی، انجام دادن فعل و یا ترک فعل را شامل می‌شود. بر این اساس محل یا موضوع تعهد همواره نیازمند متعلقی خارجی است که عین خارجی معین و فعل معین به ترتیب درباره هر دو مفهوم انتقال یا انجام فعل و ترک آن مصداق می‌یابد. از سوی دیگر با تعاریف یاد شده، دارا بودن جنبه شخصی تعهد، آن را از حقوق عینی دور ساخته، دو عنصر متعهد و متعهدله را در امر تعهد وارد می‌کند. ۲. ۱ - مفهوم تعهد در حقوق مدنی در طرح نظریات پایه‌ای مختلف از مفهوم تعهد در حقوق مدنی ، دو منبع اصلی عقد و قانون قابل یاد کردند که در غرب برای نخستین بار « تولیه » به این مطلب اشاره کرد و پلنیول ، حقوق‌دان فرانسوی آن‌را تکمیل نمود. ۲. ۲ - وفای به عهد در قرآن کریم نشانه‌های این مفاهیم در اندیشه اسلامی دارای سابقه‌ای دیرین بوده، و در قرآن کریم پایه‌های آن تبیین شده است. وفای به عهد به مثابه اصلی اساسی و دستوری آشکار در آیات الهی بیان گشته و آدمی در قبال عهد خویش متعهد و مکلف دانسته شده است. این پایه‌ریزی الهی، دست‌مایه فقیهان مسلمان قرار گرفت تا در مسائل گوناگون قواعد مربوط به موضوعاتی مانند عقد و ضمان، به تبیین عقد و قانون، به عنوان دو منبع اصلی در حقوق مدنی بپردازند. ۲. ۴ - ستون کلیات مباحث حقوق خصوصی بدین‌ترتیب می‌توان نظریه تعهد را ستون فقرات کلیات مباحث حقوق خصوصی دانست. وظیفه و تعهدی که به حکم قانون یا عقد بر عهده شخص است، می‌تواند مالی (تعهد زوج به پرداخت نفقه ) و یا غیرمالی ( حضانت از طفل) باشد. همچنین موضوع تعهد ممکن است انتقال، تسلیم مال و یا انجام ترک عملی باشد. بعضی از نویسندگان حقوق تعهد را شامل دیون، تکالیف خانوادگی و امور غیرمالی هم می‌دانند. در طرف دیگر گروهی از حقوق‌دانان تعهد را اختصاص به امور مالی و دیون می‌دانند. منبع: دورۀ حقوق مدنی، ج۱، ص۹، حقوق تعهدات، تهران، ۱۳۷۲ش · مبادی الالتزام، ج۱، ص۱۰، بیروت، ۱۹۸۶م · مصادر الحق، ج۱، ص۴۰، قاهره، ۱۹۶۷م · مائده/سوره۵، آیه۵ · اسراء/سوره۱۷، آیه۱۷ · مصادر الحق، ج۱، ص۴۰_۴۱، قاهره، ۱۹۶۷م · دورۀ حقوق مدنی، ج۱، ص۱۱۷، حقوق تعهدات، تهران، ۱۳۷۲ش · جعفر لنگرودی، محمدجعفر، حقوق تعهدات شماره۳۲ · حقوق تعهدات، ج۱، ص۴۸