تعهد شرکت های تجاری فراملی به کاهش انتشار گازهای گلخانه ای در چارچوب مکانیسم های مبتنی بر بازار با تاکید بر رویه قضایی (از رأی جونا گمبر تا آرای مشورتی) (مقاله علمی وزارت علوم)

تعهد شرکت های تجاری فراملی به کاهش انتشار گازهای گلخانه ای در چارچوب مکانیسم های مبتنی بر بازار با تاکید بر رویه قضایی (از رأی جونا گمبر تا آرای مشورتی) (مقاله علمی وزارت علوم) نویسندگان: ولی الله نصیری صالح رضایی پیش رباط حجت سلیمی ترکمانی منبع: دانشنامه حقوق اقتصادی پاییز و زمستان 1404 شماره 28 چکیده تبدیل «عدم قطعیت علمی» تغییرات اقلیمی ناشی از فعالیت های بشری به «اجماع علمی آشکار» به دنبال انتشار چهارمین گزارش هیئت بین الدولی تغییر اقلیم، باعث شد تا نظام بین المللی تغییرات اقلیمی سهم بیشتری از تعهدات اقلیمی را برای بخش خصوصی کنار بگذارد. تدوین اصول راهنمای تجارت و حقوق بشر و اصول پیمان جهانی سازمان ملل متحد موجب قاعده مندی و مسئولیت پذیری بیشتر بخش خصوصی در خصوص حفاظت از محیط زیست گردید. به طوری که استناد دادگاه ناحیه ای هلند در قضیه «میلیودیفنسی علیه شِل» به «ابزارهای حقوق نرم» در کنار توافقنامه های اقلیمی (حقوق سخت)، دادگاه را قادر ساخت تا حکم بر لزوم پایبندی شرکت های فراملی به تعهدات اقلیمی بدهد. این تحقیق به روش توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از اسناد بین المللی و رویه قضایی به دنبال پاسخ به این پرسش است که شرکت های تجاری فراملی چه مسئولیت و تعهداتی در زمینه کاهش انتشار گازهای گلخانه ای دارند؟ نتایج تحقیق نشان می دهد که در پرتو تحولات حقوقی جدید از جمله فراهم شدن زمینه مشارکت بخش خصوصی در اهداف اقلیمی از طریق سازوکار بازار و اجرای پروژه های توسعه پایدار (ام.دی.اس) با پیش بینی بند (4) ماده 6 توافقنامه پاریس و پیوند دادن نظام بین المللی حقوق بشر با نظام بین المللی تغییرات اقلیمی، مسئولیت جداگانه، فردی و مستقل از دولت ها برای شرکت های فراملی در حال شکل گیری و شناسایی است. یافته های تحقیق نشان می دهد که مراجع قضایی نظیر دادگاه های هلند در پرونده میلیودیفنسی علیه شرکت شل (2021)، کمیسیون حقوق بشر فیلیپین در پرونده بزرگ ترین تولیدکنندگان کربن (2022) و دیوان آمریکایی حقوق بشر در نظر مشورتی (2025) مسئولیت جداگانه و فردی شرکت های فراملی را مورد شناسایی قرار داده و با به چالش کشیدن شرکت های فراملی در دادرسی های سبز، نشان دادند که زمان پاسخگویی شرکت ها در قبال تعهدات اقلیمی فرا رسیده است. The Obligations of Transnational Corporations to Reduce Greenhouse Gas Emissions in the Framework of Market-Based Mechanisms With an Emphasis on Judicial Procedure (From the Jonah Gamber Decision to Advisory Opinions) The transformation of the “scientific uncertainty” of climate change caused by human activities into a “clear scientific consensus” following the publication of the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change led to the international climate change regime relinquishing a greater share of climate commitments to the private sector. The development of the Guiding Principles on Business and Human Rights and the principles of the United Nations Global Compact led to greater legality and accountability of the private sector in environmental protection. In the case of “Milieu Defense v. Shell”, the Dutch District Court’s reliance on “accepted soft law instruments” alongside climate agreements enabled the court to rule on the need for commercial companies to adhere to climate commitments. This research, using a descriptive-analytical method and using international documents and case law, seeks to answer the question of what responsibilities and obligations commercial companies have in reducing greenhouse gas emissions and adopting mitigation measures? The research results show that in light of new legal developments, including linking the international human rights system with the international climate change system, the soft responsibility of non-state actors (such as commercial companies) regarding climate commitments is becoming legally binding. The research findings show that challenging commercial companies in climate lawsuits due to failure to fulfill climate commitments will force companies to make a green transition. Because facing climate lawsuits will lead to a decrease in stock prices, damage to reputation, reduce credibility, and reduce the incentive for companies to invest in the fossil energy industry.