جد: احکام اختصاصى جدّ پدرى

۲. ۱ - ولایت جد جدّ پدرى همچون پدر بر نوه نابالغ، بالغ غیر رشید و دیوانه ولایت دارد و آنچه از تصرفات براى پدر به جهت ولایت او ثابت است براى جدّ پدرى نیز ثابت خواهد بود . همچنین ولیّ (میت) که مزاحمت او جایز نیست و یا باید از او اذن گرفت، کسی است که با نسب یا سبب از میّت ارث می‌برد و مرتبه ولایت آن‌ها طبق ترتیب طبقات ارث است، بنابراین کسانی که در طبقه اول ارث می‌باشند، مقدم بر طبقه دوم می‌باشند و طبقه دوم مقدم بر سوم است. و در طبقه دوم بنابر وجهی، جد مقدم بر برادران است هرچند که خالی از تامل نیست. ۲. ۲ - موارد اشتراک جد با پدر برای پدر و جد پدری - اگرچه بالا رود - جایز است که با خریدوفروش و اجاره و غیر این‌ها در مال نابالغ تصرف کنند، و هرکدام از آن دو در ولایت، مستقل می‌باشند. و اقوی آن است که در آن‌ها عدالت معتبر نیست. و در نفوذ تصرف آن‌ها، مصلحت شرط نیست، بلکه نبودن مفسده کافی است. لیکن ترک احتیاط - به مراعات نمودن مصلحت - سزاوار نیست. و چنان که برای آن‌ها ولایت انواع تصرفات در مال او هست، همچنین بر خود او در اجاره دادن و تزویج و غیر این‌ها ولایت دارند به جز طلاق ؛ که اختیار آن را ندارند، بلکه باید در انتظار بلوغش بود. و آیا فسخ کردن عقد نکاح - وقتی موجب آن موجود باشد - و بخشیدن مدت در متعه ، ملحق به طلاق است؟ دو وجه، بلکه‌ دو قول است که اقوای آن‌ها ملحق نشدن است.» پس «اگر ولیّ چیزی را برای مولّی علیه با بیع خیار بخرد، سپس قبل از گذشتن مدت و رد ثمن ، محجور بودن او بر طرف شود، ظاهر آن است که رد ثمن با رساندن آن به مولّی علیه، تحقق پیدا می‌کند پس فروشنده به این وسیله (رساندن به مولّی علیه) مالک فسخ می‌شود. و بعد از سلب شدن ولایت از ولیّ، رد به او کفایت نمی‌کند. و اگر یکی از دو ولیّ - مانند پدر - بخرد، آیا با رد ثمن به ولیّ دیگر - مانند جد - فسخ صحیح است یا نه؟ بعید نیست که چنین باشد، مخصوصاً درصورتی‌که در مثال مذکور رد به پدر ممکن نباشد.» جدّ پدرى- علاوه بر موضوع ولایت- در موارد زیر با پدر مشترک است: از روزه‌های مکروه است: روزه مستحبی فرزند، بدون اذن پدرش اگر اسباب اذیّت پدر - به‌خاطر محبت به فرزندش - نشود. و اگر نهی کند، احتیاط نباید ترک شود، اگرچه باعث اذیّت پدر هم نباشد و همچنین است منع مادر. و بنابر احتیاط (واجب) این حکم درباره فرزند هرچند پایین برود (نوه و نبیره) و پدر هرچند بالا برود (جد، جد پدر) جریان دارد، بلکه بهتر است اذن مادر نیز مراعات شود. استحباب مُحرِم کردن نوه غیر ممیز و یا مجنون خود؛ یعنی پدر و جد و وصیّ یکی از آن دو و حاکم شرع و امین او یا وکیل از طرف آنان و مادر - اگرچه ولیّ نیست - اکتفا شود، و سرایت دادن آن ب. غ. ولیّ شرعی از قبیل کسی که سرپرستی بچه را دارد و عهده‌دار کارهای او است، مورد اشکال است گرچه خالی از قرب نیست. عدم جریان حدّ سرقت بر جدّ در جایى که از مال نوه خود دزدى کرده باشد؛ عدم جواز قصاص در مقابل قتل نوه و لزوم عقد هبه به محض بخشیدن چیزى به نوه خود. بین پدر و فرزند ربا نیست. در اینکه بین جدّ و نوه خود ربا هست یا نه، اختلاف است. ۲. ۳ - نفقه نوه فقیر بر جد نفقه نوه فقیر در صورت فقر فرزند و پدر یا نبودن آن دو بر عهده جدّ پدرى- و هرچه بالاتر- است و بنابر مشهور در نبود یا فقر جدّ بر عهده مادر و با نبود یا فقر مادر بر عهده جدّ و جدّه مادرى و هرچه بالاتر است. ۲. ۴ - حضانت نوه توسط جد با نبودن پدر و مادر، جدّ پدرى براى حضانت نسبت به دیگران اولویت دارد. منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۷۱، کتاب الطهارة، فصل فی احکام الاموات، القول فی غسل المیت، مسالة۴، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۵۴۷، کتاب البیع، القول فی شروط البیع، القول فی شرائط المتعاقدین، مسالة۱۸، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۵۵۴، کتاب البیع، القول فی الخیارات، الثالث خیار الشرط، مسالة۸، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۳۲۰، کتاب الصوم، القول فی اقسام الصوم، واما المکروه، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · جواهر الکلام، ج۱۷، ص۲۳۵ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۳۹۰، کتاب الحج، القول فی شرائط وجوب حجة الاسلام، مسالة۳، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · جواهر الکلام، ج۴۱، ص۴۸۷-۴۸۸ · جواهر الکلام، ج۲۸، ص۱۷۳ · جواهر الکلام، ج۲۳، ص۳۷۸ · جواهر الکلام، ج۳۱، ص۳۸۱ · جواهر الکلام، ج۳۱، ص۲۹۵