حقوق اقلیتها: نکته

۲. ۲ - اصل کرامت انسان در قرآن تأکید شده که خداوند انسان (بنی‌آدم) را تکریم کرده است. در سیره پیامبر اکرم نیز ارج نهادن به همه انسانها مشهود بود و حتی نقل شده که آن حضرت هنگام تشییع جنازه یک یهودی برای احترام به پاخاست. از توصیه‌های امیرمؤمنان به مالک‌اشتر آن بود که «به همه مردم خدمت کن زیرا آنان یا برادر دینی تو هستند یا در خلقت شبیه به تو». ۲. ۳ - اصل احسان اصل احسان و نیکوکاری ، که اقتضا دارد همگان مشمولِ احسانِ دیگر انسانها باشند؛ به تعبیر حدیثی منقول از معصومان، همه افراد، چه شایستگان چه آنان که سزاوار نیکی نیستند، باید مشمول نیکی و احسان قرار گیرند. ۲. ۴ - اصل وفای به عهد و پیمان در قرآن رعایت این اصل، حتی د. ح. کافران و مشرکان ، ضروری شمرده شده است. از جمله سفارشهای حضرت علی علیه‌السلام به مالک اشتر، وفا به پیمانها و عهدها بود، حتی اگر طرف پیمان دشمن انسان باشد. ۲. ۵ - اصل دعوت به پذیرش اسلام به تصریح آیات قرآن ، این دعوت جنبه اجباری ندارد و توصیه شده است که با گفتار حکیمانه ، موعظه نیک و جدال نیکو صورت پذیرد. قرآن از به کارگیری شیوه‌های اجباری و روشهای آمیخته با اکراه و اجبار برای پذیرش دین حق بر حذر داشته است. ۲. ۶ - اصل سلطه نداشتن کافر بر مسلمان برخی آیات به این اصل تصریح کرده‌اند، از جمله آیه ۱۴۱ سوره نساء (ولَنْ یجْعَلَ اللّهُ للکافرینَ علی المومنینَ سبیلاً: خداوند هرگز برای کافران راهی قرار نداده است که به زیان مؤمنان باشد). بر پایه این اصل، فقها در روابط حقوقی گوناگون میان کافر و مسلمان (مانند بیع ، ارث و نکاح )، هنگامی که برتری فرد مسلمان خدشه‌دار می‌شود، مانند ازدواج مرد کافر با زن مسلمان یا مالکیت مرد کافر بر برده زن مسلمان، به بطلان آن رأی داده‌اند. به تصریح فقها ، تعبیر «المُؤَلَّفَةِ قُلوبُهم» در این آیه، شامل کافران هم می‌شود. پیامبراکرم فرموده است: «مَنْ آذی ذِمّیآ فَاَنا خَصْمُه» (هرکس یک ذمی را بیازارد من دشمن او هستم). بر این‌اساس، هیچ کس حق تعرض به جان و مال پیروان ادیان دیگر را ندارد. مبنای این حق برای اقلیتها، قاعده الزام است که به موجب آن، همه اعمال حقوقی که بر طبق دین آن‌ها صحیح به شمار رود، از نظر دین اسلام هم صحیح تلقی می‌شود. ۲.۷. ۳ - به رسمیت شناختن احوال شخصیه اقلیت‌ها از دیگر مصادیق کاربرد این قاعده در مورد اقلیتها، حق به رسمیت شناختن احوال شخصیه اقلیتها (یعنی ازدواج ، طلاق ، ارث و وصیت ) و صحیح قلمداد شدن آنهاست. البته در مورد ساخت مسکن در مناطق مسلمان‌نشین، فقها براساس اصل نفی سلطه کافر بر مسلمان ، شروطی قائل شده‌اند نیز ذمه). بیشتر فقهای اهل‌سنّت ممنوعیت رفت و آمد را منحصر به حرم مکه و فقهای برخی مذاهب سکونت و اقامت آنان را در منطقه حجاز ممنوع دانسته‌اند. همچنین، به موجب قرارداد ذمه، می‌توانند در مناطقی که با پیمان صلح تصرف شده است، معبد ( کنیسه و کل عنوان پیوند یسا و معابد زردشتی) داشته باشند یا آن‌ها را مرمت و بازسازی کنند. اما به نظر مشهور فقهی، غیرمسلمانان در مناطق مفتوحُالعَنْوَة (مناطقی که با جنگ تصرف شده است)، حق ساختن معبد ندارند. برخی فقها آزادی غیرمسلمانان را در انتشار کتابهای مقدّس خود به‌گونه عام، که تنها شامل پیروان آن‌ها نباشد، نپذیرفته‌اند. مثلا گزارش شده است که اصرار علی علیه‌السلام بر اجرای برابر حکم الهی در دعوای میان ایشان و یک نصرانی ، موجب شد آن نصرانی مسلمان شود. منبع: حقوق و وظایف غیر مسلمانان در جامعه اسلامی، قم ۱۳۸۱ش · اسراء/سوره۱۷، آیه۷۰ · ج۷۸، ص۲۷۳ · نامه ۵۳، علی‌بن ابی‌طالب (ع)، امام اول، نهج‌البلاغه، چاپ صبحی صالح، بیروت ۱۳۸۷/۱۹۶۷، چاپ افست قم (بی‌تا) · ج۲۸، ص۳۳، بیروت ۱۹۸۱ · ج۴، ص۲۷ · توبه/سوره۹، آیه۴ · بقره/سوره۲، آیه۲۵۶ · ج۹، ص۳۷۰، بولاق ۱۳۰۰ـ۱۳۰۱، چاپ افست بیروت (بی‌تا) · ج۳، ص۱۸۸، قم ۱۴۰۷ ـ ۱۴۱۱ · ج۱، ص۲۴۹، ج ۱ و ۲، چاپ محمدتقی کشفی، تهران ۱۳۸۷ · ج۳، ص۱۰۷، چاپ مجدی‌بن منصوربن سید شوری، بیروت ۱۴۱۷/ ۱۹۹۶ · ج۹، ص۳۴۳ · ج۱۵، ص۶۸ـ۶۹ · ج۱، ص۷۷۰، قم ۱۴۱۰ · ج۳، ص۴۵۴، قم، ج ۲، ۱۴۰۸، ج ۳، ۱۴۱۱ · ج۱، ص۵۲۱، چاپ صادق شیرازی، تهران ۱۴۰۹ · توبه/سوره۹، آیه۲۸ · ج۲۱، ص۲۸۴، بیروت ۱۹۸۱ · ج۶، ص۴۵۰، دمشق ۱۴۰۴/۱۹۸۴ · ج۲، ص۴۴ـ۴۵، ج ۱ و ۲، چاپ محمدتقی کشفی، تهران ۱۳۸۷ · ج۲۲، ص۵۶، بیروت ۱۹۸۱ · مائده/سوره۵، آیه۸ · ج۱، ص۱۲۴ـ۱۲۵، چاپ جلال‌الدین محدث ارموی، تهران ۱۳۵۴ش · ج۲، ص۷۲۱ـ۷۲۵، قم، ج ۲، ۱۴۰۸، ج ۳، ۱۴۱۱ · ج۱، ص۹۹ـ۱۶۳، قم ۱۳۸۱ش · ج۱۵، ص۶۶