حقوق بشر در پرتو نهاد خانواده

حقوق بشر در پرتو نهاد خانواده نویسندگان: تحریریه نشریه داتیکان منبع: داتیکان سال اول تابستان 1403 شماره 2 چکیده به منظور پاسداشت روز جهانی خانواده مصادف با 15 می و نقش آفرینی مستقیم و مثمرثمر این نهاد اجتماعی در تکوین و اعتلای مبانی جهان شمول حقوق بشر، گروه پژوهشی «چهره دیگر حقوق بشر» دانشگاه اصفهان در همکاری با سازمان مردم نهاد «مادر مهربان» و شبکه ارتباطی سازمان های غیردولتی زنان جمهوری اسلامی ایران، مبادرت به برگزاری نشست تخصصی مجازی با عنوان «اعتلای حقوق بشر در پرتو نهاد خانواده» نمود؛ نشستی که در روز پنجشنبه مورخ 3 خردادماه 1403 از ساعت 20 الی 21:30 با حضور سرکار خانم … نژاد، عضو هیئت علمی دانشگاه خوارزمی و رئیس شبکه ارتباطی سازمان های غیردولتی زنان ج.ا.ایران، سرکار خانم … لادانی، عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان و مدیر سازمان مردم نهاد «مادر مهربان» و حجت الاسلام … جهانگیری، استاد مدعو کرسی های ایران شناسی در دانشگاه های خارج از کشور و رئیس نمایندگی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی قم و جمعی از علاقه مندان در بستر وی روم دانشگاه اصفهان برگزار گردید. در ابتدای این نشست، سرکار خانم … خویش را معطوف به تشریح چهار ویژگی اصلی در سبک زندگی و سیره حضرت زهرا (ص) نمود؛ ویژگی هایی که امکان کاربست آنان از سوی نهاد خانواده در اقصی نقاط عالم به منظور اعتلای بیش ازپیش مبانی حقوق بشری در عرصه های ملی و بین المللی میسر م. ب.. از جمله این ویژگی ها می توان از «دیگر خواهی»، «مسئولیت پذیری»، «قناعت و رضایت مندی» و «ظلم ستیزی» یاد کرد که بنا به گفته ایشان، در صورت تثبیت در اذهان عمومی، به صورت بدیهی موجبات صلح و همبستگی بین المللی را فراهم خواهند ساخت. دکتر … در انتهای سخنان خود نیز راهکار نیل به موارد فوق را مرتبط با افزایش آگاهی افراد از سنین کودکی و نوجوانی دانست و از لزوم ایجاد یک برنامه ریزی متقن و مدون از سوی نخبگان کشورها و نهادهای بین المللی به منظور کاربست مورد فوق صحبت به میان آورد. پس از ایشان، سرکار خانم … مبادرت به تحلیل تحولات مرتبط با نهاد خانواده و حقوق بشر در عصر پست مدرن نمود. ایشان با اشاره به دگرگونی مفهوم خانواده پس از ورود بشر به عصر پست مدرنیته و تکوین هنجارهای نوین مبتنی بر اولویت بخشی به نیازهای فردی و شخص محور، از آثار مخرب این امر همچون ازدیاد زندگی مجردی، عدم تمایل به داشتن فرزند، تعالی همجنس گرایی، کم شدن ارتباط میان فرزندان و والدین و... در اقصی نقاط گیتی، من جمله ایران، پرده برداشت. دکتر … ضمن اشاره به نقش خانواده در ساخت شخصیت اجتماعی افراد، از لزوم حمایت از نهاد مزبور به منظور جلوگیری از تضعیف و فروپاشی در اثر ارزش های نوین پست مدرن سخن به میان آورد. به گفته ایشان، حمایت های مزبور در کالبد ایجاد قوانین ملی و بین المللی به منظور آسان سازی تشکیل خانواده جهت پایداری و حفظ قداست آن میسر خواهد بود. در نهایت، جناب آقای … به عنوان سومین سخنران، سخنان خویش را با تأکید بر لزوم مطالعه آیات قرآن از عینک خانواده آغاز نمود. ایشان ضمن اشاره به ظهور و بروز نابهنجاری های فطری همچون همجنس گرایی و توجیه آن در کالبد شماری از قواعد جهان شمول حقوق بشر، از خوانش ناصحیح از مفهوم خانواده در عصر کنونی پرده برداشت. ایشان سپس از لزوم بازپس گیری حکمرانی خانواده در عصر کنونی بر پایه کاربست دو اصل صحبت به میان آورد: 1. عدم کنش گری خودخواهانه انسان و وضع قواعد مبتنی بر آن برای کل هستی؛ 2. بهره مندی انسان از دین به عنوان یک منبع برتر و متعالی. دکتر … با اشاره به تأکید متقن قرآن بر برابری مرد و زن و عدم اشاره به واژه «زوجه» در آیات آن، در انتهای سخنان خویش بر لزوم بازگشت به خوانش الهی قرآن از خانواده و استفاده از آن به عنوان منبعی متعالی جهت اعتلای مبانی حقوق بشری تأکید نمود. “Human Rights in the Context of the Family Institution” In observance of the International Day of Families (May 15) and in recognition of the direct and constructive role of the family as a social institution in the formation and advancement of universal human rights principles, the “Other Face of Human Rights” Research Group at the University of Isfahan, in collaboration with the NGO “Mother Mehraban” and the Network of Women’s NGOs of the Islamic Republic of Iran, organized a virtual specialized seminar entitled “Advancing Human Rights through the Family Institution.” The event was held on Thursday, May 23, 2024 (3 Khordad 1403), from 8:00 to 9:30 PM via the University of Isfahan’s virtual platform, with the participation of Dr. Shokouh Nabavi-Nejad (faculty member at Kharazmi University and head of the national network of women’s NGOs), Dr. Safoura Tork Ladani (faculty member at the University of Isfahan and director of the NGO “Mother Mehraban”), and Hojjat al-Islam Dr. Yahya Jahangiri (visiting professor of Iranian studies at international universities and head of the Qom office of the Islamic Culture and Relations Organization), alongside a broad audience of interested participants. At the outset, Dr. Tork Ladani focused her remarks on four key characteristics derived from the lifestyle and conduct attributed to Fatimah Zahra (PBUH), which she presented as universally applicable values capable of strengthening human rights foundations through the family institution. These characteristics included altruism, responsibility, contentment and satisfaction, and resistance to injustice. She argued that the internalization of these values in public consciousness would naturally contribute to the promotion of peace and international solidarity. In her concluding remarks, she emphasized that achieving these objectives requires raising awareness from childhood and adolescence, supported by coherent and systematic planning by national elites and international institutions. Subsequently, Dr. Nabavi-Nejad analyzed the transformation of the family institution and its relationship to human rights in the postmodern era. She highlighted the redefinition of the family concept in light of postmodern norms prioritizing individual needs and personal autonomy, and discussed the resulting social consequences, including increased single-person living, declining interest in childbearing, the normalization of same-sex relationships, and weakened intergenerational ties. She emphasized the central role of the family in shaping individuals’ social identity and underscored the necessity of institutional support to prevent its erosion under contemporary value systems. According to her, such support can be achieved through the development of national and international legal frameworks that facilitate family formation and preserve its stability and normative significance.In the final segment, Dr. Jahangiri emphasized the importance of interpreting the Qur’an through the lens of the family institution. He addressed what he described as emerging normative deviations—such as the legitimization of same-sex relationships within certain global human rights discourses—and argued that these reflect misinterpretations of the concept of family in the contemporary era. He proposed the restoration of family-centered governance based on two principles: first, the rejection of self-centered human action as a basis for universal norm-making; and second, the reliance on religion as a superior and transcendent source of guidance. He concluded by highlighting the Qur’anic emphasis on the equality of men and women and advocated a return to a theological interpretation of family as a foundation for strengthening human rights principles.