حوزه قضایی: موارد صلاحیّت محلّی

ماده ۱۱ قانون آیین دادرسی مدنی، که درتبصره آن حوزه قضایی تعریف گردیده، اذعان می‌دارد: دعوا باید در دادگاهی اقامه شود که خوانده درحوزه قضایی آن اقامتگاه دارد و... . صلاحیت مذکور دراین ماده صلاحیت محلی نامیده می‌شود که درمواد ۲ و ۳ قانون تشکیل دادگاه‌های عمومی و انقلاب نیز به آن اشاره شده است. طبق تعریفی که گذشت، حوزه قضایی است که ازحیث صلاحیت یک دادگاه، صلاحیت محلّی آن‌را تشکیل می‌دهد. بنابراین شرح موارد صلاحیت محلیِ مذکور در قانون عبارتنداز: ۴. ۱ - موارد صلاحیت دادگاه محل اقامت خوانده موارد صلاحیت دادگاه محل اقامت خوانده عبارتنداز: • اصل براین است که دعاوی باید در دادگاهی که خوانده درحوزه آن اقامت دارد اقامه شود؛ (ماده ۱۱قانون آیین دادرسی مدنی) • زمانی‌که خوانده فاقد اقامتگاه در ایران باشد دادگاه محل سکونت موقت خوانده صالح می‌باشد؛ (ماده ۱۱ قانون آیین دادرسی مدنی) • هرگاه خواندگان متعدد، درحوزه قضایی متعددی باشند، دادگاه محل اقامت هریک از خواندگان صالح‌به رسیدگی م. ب.. (ماده ۱۶ قانون آیین دادرسی مدنی) ۴. ۲ - موارد صلاحیت دادگاه محل اقامت خواهان موارد صلاحیت دادگاه محل اقامت خواهان عبارتنداز: • هرگاه خوانده فاقد اقامتگاه و محل سکونت موقت و مال غیرمنقول در ایران باشد، دادگاه محل اقامت خواهان صالح‌به رسیدگی است؛ (ماده ۱۱ قانون آیین دادرسی مدنی) • رسیدگی‌به شکایات اشخاص ذی‌نفع ازتصمیمات هیئت حل اختلاف؛ (ماده ۴ ثبت احوال) • رسیدگی‌به دعاوی راجع‌به اسناد ثبت احوال . (ماده ۴ ثبت احوال) ۴. ۳ - موارد صلاحیت دادگاه محل وقوع مال غیرمنقول موارد صلاحیت دادگاه محل وقوع مال غیرمنقول عبارتنداز: • هرگاه خوانده فاقد اقامتگاه و محل سکونت موقت در ایران باشد و دعوا برمال غیرمنقول باشد؛ (ماده ۱۱ قانون آیین دادرسی مدنی) • در دعاوی مربوط‌به اموال غیرمنقول (اعم‌از مالکیت ، مزاحمت، ممانعت از حق، تصرف عدوانی و سایر حقوق راجع‌به آن، به‌تبع مال غیرمنقول)؛ (ماد ۱۲ قانون آیین دادرسی مدنی) • دردعاوی مربوط‌به مال غیرمنقول و منقول که دارای منشأ واحد هستند؛ (ماده ۱۵ قانون آیین دادرسی مدنی) • هرگاه اموال غیرمنقول متعدد درحوزه قضایی متعددی باشند هریک از دادگاه‌هایی که مال غیرمنقول درآن است صالح‌به رسیدگی است؛ (ماده ۱۶ قانون آیین دادرسی مدنی) • رسیدگی‌به دعوای غیرمنقول مربوط‌به شرکت. ۵ - سایر موارد صلاحیت محلّی سایر موارد صلاحیت محلّی عبارتنداز: ۵. ۱ - صلاحیت دادگاه محل انعقاد عقد یا قرارداد دعاوی مربوط‌به اموال منقول ناشی‌از عقود یا قراردادها. (ماده ۱۳ قانون آیین دادرسی مدنی) ۵. ۲ - صلاحیت دادگاه محل انجام تعهد یا تحویل کالا • دعاوی مربوط‌به اموال منقول ناشی‌از عقود و قراردادها؛ (ماده ۱۵ قانون آیین دادرسی مدنی) • دعاوی ناشی‌از تعهدات شرکت درمقابل اشخاص خارج‌از شرکت. (ماده ۲۳ قانون آیین دادرسی مدنی) ۵. ۳ - صلاحیت دادگاه محل وقوع دلایل و قرائن درخواست تأمین دلیل. (ماده ۱۴۹ قانون آیین دادرسی مدنی) ۵. ۴ - صلاحیت دادگاه آخرین اقامتگاه متوفی دعاوی راجع‌به ترکه متوفی (ازقبیل دین یا وصیت ). (ماده ۲۰ قانون آیین دادرسی مدنی) ۵. ۵ - صلاحیت دادگاه آخرین محل سکونت متوفی دعاوی راجع‌به ترکه متوفی ازقبیل دین یا وصیت (اگر اقامتگاه متوفی نامعلوم باشد). (ماده ۲۰ قانون آیین دادرسی مدنی) ۵. ۶ - صلاحیت دادگاه محل اقامت ورشکسته یا متوقف دعوای راجع‌به توقف یا ورشکستگی. (ماده ۲۰ قانون آیین دادرسی مدنی) ۵. ۷ - صلاحیت دادگاه محل استقرار شعبه یا نمایندگی ورشکسته یا متوقف • اگر متوقف یا ورشکسته در ایران فاقد اقامتگاه باشد؛ (ماده ۲۱ قانون آیین دادرسی مدنی) • اگر شرکت دارای شعب متعدد باشد، دعاوی ناشی‌از تعهدات هرشعبه با اشخاص خارج. (ماده ۲۳ قانون آیین دادرسی مدنی) ۵. ۸ - صلاحیت دادگاه محل مرکز اصلی شرکت •دعاوی مربوط‌به شرکت‌های بازرگانی اعم‌از تصفیه و غیره؛ (ماده ۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی) • اگر شرکت دارای شعب متعدد بوده و همه شعب برچیده شده باشند. (ماده ۲۵۰ قانون آیین دادرسی مدنی) ۵. ۱۰ - صلاحیت دادگاه آخرین اقامتگاه غایب امور راجع‌به غایب مفقودالاثر (ماده ۱۲۶ قانون امور حسبیه ) ۵. ۱۱ - صلاحیت دادگاه آخرین محل سکونت غایب در ایران هرگاه آخرین اقامتگاه غایب درخارج از ایران باشد. (ماده۱۲۷ قانون امور حسبیه) ۵. ۱۲ - صلاحیت دادگاه محل اقامت ورثه غایب مفقودالاثر • هرگاه غایب در ایران فاقد محل اقامت یا سکونت باشد؛ (ماده ۱۲۸ قانون امور حسبیه) • هرگاه محل اقامت یا سکونت غایب در ایران معلوم نباشد. (ماده ۱۲۸ قانون امور حسبیه) ۵. ۱۳ - صلاحیت دادگاه محل استقرار مال غایب • هرگاه غایب در ایران اقامتگاه یا محل سکونت نداشته باشد یا اقامتگاه یا محل سکونت یا ورثه‌اش معلوم نباشد؛ (ماده ۱۲۹ قانون امور حسبیه) • درصورتی که اختلاف درصلاحیت بین دادگاه‌های دو حوزه قضایی از دو استان باشد، مرجع حل اختلاف دیوان عالی کشور است. منبع: آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی انقلاب در امور مدنی، تهران، نشر خط سوم، ۱۳۸۹، چ۱، ص۸۸-۹۱ · علوی، ابوذر، آیین دادرسی در آیینه نمودار، تهران، نشر نگاه بیّنه، ۱۳۸۸، چ۳، ص۷۳-۸۰ · بهشتی، محمدجواد، آیین دادرسی مدنی، تهران، نشر دادگستر، ۱۳۸۰، چ۱، ج۱، ص۶۷-۷۶