خطرناک بودن فعل زیانبار — علل و عوامل بسط این نظریه نیاز

مفهوم دیگری که از فعل زیانبار در مسئولیت مدنی ارائه شد، تکیه بر درجه خطرناک بودن عمل شخص م. ب.. در این مفهوم که به نظریه خطر ۱۵۴ معروف است، در صورتی که شخص اقدام به ایجاد موقعیتی نماید که خطرات بالقوه ای دارد و در عمل سبب حدوث زیان می شود، مسئول خواهد بود. نگاهی به شکل گیری این نظریه نشان می دهد که همزمان با صنعتی شدن نضج میگیرد و بسیار سریع جای پای محکمی در میان نظامهای حقوقی پیدا می کند. این تئوری به صورت اصولی و منظم در مقاله ای با عنوان مسئولیت صاحبکاران در مقابل کارگران در حوادث صنعتی ارائه شد و در سال ۱۸۹۷ از سوی دو تن از حقوقدانان فرانسوی ژوسران و سالی مورد تأیید قرار گرفت. اهمیت آنها در ضبط این نظریه به گونه ای بود که به مدیران تصفیه ورشکستگی نظریه تقصیر معروف شدند. 14 صاح به نظر آن دیگری نظیر لابه ۱۵۶ اسمن، ۱۶۰ ۱۶۰ ریبر ریبر، ۱۶ تاپسیر ۱۶۲ به حمایت از این نظریه برخاستند برخاستند و با همراهی آنها بود که اولین قانون حمایت کارگران و لزوم جبران خسارت آنها در فرانسه تصویب شد. علل و عوامل بسط این نظریه نیاز به بررسی مجزا و تحقیقی مستقل دارد و در مقام ارائه مفهومی کلی از آن برای شناختن بهتر مفهوم فعل زیانبار نمیتوان وارد آن مباحث شد. ملاحظه مباحث عمده مسئولیت مدنی نشان می دهد که قسمت عمده حوادث صنعتی و پیچیده جامعه توسعه یافته تحت پوشش این نظریه قرار دارد و رویه قضائی به عنوان منبعی زاینده به خوبی همکاری نموده است. برای مثال در حقوق فرانسه رویه قضائی به دو شیوه مستقیم و غیر مستقیم به حمایت از این نظریه برخاست. در شیوه اول که معروف به کشف بند ۱ ماده ۱۳۸۴ قانون مدنی است، ۱۶۴ دارندگان و محافظان اشیاء خطرناک در برابر اشخاصی که از ۱۵۸ - لوراسا، میشل مسئولیت مدنی، صفحه ۴۱. این اشیاء زیان می بینند مسئول قلمداد میشدند و کم کم این مسئولیت به اشیاء بی خطر هم تسری یافت و دیوان کشور فرانسه در سال ۱۹۳۰ اعلام کرد که اثبات فقدان تقصیر نیز سبب رفع مسئولیت نمی شود. در شیوه غیر مستقیم رویه قضائی به چندین راه حل متمسک شد. از یکسو اعلام کرد که سبکترین تقصیر نیز مسئولیت به دنبال دارد ۱۴۷ از سوی دیگر به تفسیری سخت و مطلق از ماده ۱۳۸۳ قانون مدنی پرداخت و مفهوم تقصیر شخصی را به تقصیر نوعی تغییر داد و سرانجام فورس ماژور که سبب معافیت از مسئولیت می شد، اثبات آن با سخت گیری رویه قضایی توام شد. به همین دلیل است که وینی ۱۴۸ از شکست مسئولیت شخصی صحبت میکند. ۱۴۹ عمل خطرناک بسیاری از اشخاص را در معرض خطر زبان قرار می دهد و شخص عمل کننده را به اتخاذ سیاست پیش گیری یا درمانی مؤثر تشویق میکند. در رویه قضایی ایران نیز آثاری از نظریه خطر مشاهده می شود. احراز رابطه کار، نظریه خطر و اصل مسئولیت کارفرما قاعده من له الغنم فعلیه الغرم» و تعهد به ایمن نمودن محیط کارگاه از جمله مواردی است که در دادنامه شماره ۱۱۹-۸۴/۶/۳۱ موضوع پرونده شماره ۸۲/۲۲۱۱ شعبه اول دادگاه عمومی خان ببین اشاره شده است: در خصوص اتهام آقای حسین... دائر بر عدم رعایت نظامات دولتی در کارگاه بلوک زنی منجر به قتل غیر عمدی مرحوم محمد... با بررسی و مداقه در محتویات پرونده ملاحظه می گردد مرجع انتظامی در مورخ ۱۳۸۲/۸/۱۹ طی شرحی اعلام می دارد که آقای محمد... در کارگاه بلوک زنی آقای محمدی فوت نموده است. پزشک قانونی علت تامه مرگ را برق گرفتگی و عوارض داخلی ناشی از آن تشخیص داده محکمه جهت احراز این موضوع که آیا رابطه کارگر و کارفرما بین متوفی و متهم برقرار است یا خیر و در صورت صحت علت وقوع ۱۷۰ - برای ملاحظه بررسی فقهی این قاعده و تعیین حدود آن رجوع شود به خدا بخشی عبدالله، مبانی فقهی آیین دادرسی مدنی و تأثیر آن در رویه قضایی، جلد دوم شرکت سهامی انتشار چاپ اول، ۱۳۹۰، صص ۳۲