خلاف قرارداد اجاره و بدون اذن موجر — قانونگذار به موجر و مستاجر توامان اجازه

در فرضی که مستاجر بدون اذن موجر در محل اجاره بنایی احداث نموده یا تاسیساتی برپا داشته و یا درختی غرس نموده باشد و در حکم تخلیه راجع به قلع و برداشتن آنها و یا استقرار آن تعیین تکلیف نشده باشد، باید مطابق حکم قانونگذار در <a class="artref" href="/ماده/ماده-503-a_0815110236150">ماده ۵۰۳ ق.م</a> عمل نموده به موجب این ماده: «هر گاه مستاجر بدون اجازه موجر در خانه یا زمینی که اجاره کرده وضع بنا یا غرس اشجار کند هر یک از موجر و مستاجر حق دارد هر وقت بخواهد بنا را خراب یا درخت را قطع نماید در این صورت اگر در عین مستاجره نقصی حاصل شود بر عهده مستاجر است. در اجرای حکم و رویدادهایی که مرتبط با آن شکل می گیرد، یادآوری نکاتی ضروری است: قانونگذار به موجر و مستاجر توامان اجازه داده تا مبادرت به قلع بنا و برداشت درخت نماید. بدیهی است موجر در صورتی امکان این امر را دارد که در حکم دادگاه آمده یا از دادگاه در این مقام اجازه بگیرد و یا مستاجر رضایت بر آن دهد. اقدام سر خود موجر برای او مسئولیت مدنی همراه خواهد داشت. برعکس مستاجر حتا بدون اجازه موجر و هماهنگی با دادورز امکان قلع بنا و برداشت درخت را دارد اما خسارت وارد بر موجر و نقص محل را بایستی جبران نماید. ۱ - شمس، دکتر عبدالله. همان منبع: ش ۱۴۶۳. دو سوی قرارداد اجاره و پرونده اجرایی می توانند خلاف حکم <a class="artref" href="/ماده/ماده-503-a_0815110236150">ماده ۵۰۳ ق.م</a> توافق نمایند و نظر مشترک خود را بر دادورز تحمیل سازند. چه مناقشه مبتنی بر یک امر خصوصی بوده و قواعد آمره و نظم عمومی را درگیر نمی سازد. اگر ملک با همین وضع تخلیه شود و دادبرده بدون تعرض به وجود بنا و درخت محل را در اختیار گیرد، پس از اجرای حکم حق قلع بنا و درخت را ندارد. در انتخاب و اعمال حق موجر و مستاجر به قلع بنا و درخت به حکم منطق؛ تقدم با مستاجر است. پس چنانچه مستاجر مایل به برداشت درخت و قلع بنا و بردن مصالح موجود باشد، موجر نمی تواند جریان اجرا و قلع بنا و درخت را در اختیار گیرد و به میل خود در این قسمت اقدام ورزد. - قلع بنا و درخت ناشی از اقدام سرخود مستاجر در محل اجاره تنها تاوان و خسران او نیست، بلکه اگر دراین رهگذر خسارتی به محل وارد آید به حکم بخش اخیر <a class="artref" href="/ماده/ماده-503-a_0815110236150">ماده ۵۰۳ ق.م</a> جبران خسارت ناشی از نقص و خرابی محل اجاره با مستاجر است. اما در اجرای حکم تخلیه فرصتی برای ارزیابی خسارت و فراهم ساختن ترتیب دریافت آن از سوی دادورز وجود ندارد. بلکه این فرآیند نیازمند دادخواهی جداگانه از سوی موجر است.