خیار تخلف از شرط فعل

مجموعاً چهار شرط فعل وجود دارد: ۱ - تعهد به انجام عمل حقوقی شرط فعل حقوقی مثبت ۲- تعهد به انجام عمل مادی شرط فعل مادی مثبت ۳ تعهد به عدم انجام عمل حقوقی شرط فعل حقوقی منفی ۴ تعهد به عدم انجام عمل مادی شرط فعل مادی منفی). مهمترین و اصلی ترین عامل فسخ معامله در محاکم از جهت خیار تخلف از شرط، از نوع شرط فعل است. بر اساس قسمت اخیر ماده ۲۳۴ قانون مدنی شرط فعل آن است که اقدام یا عدم اقدام به فعلی بر یکی از متعاملین یا بر شخص خارجی شرط شود. مثلاً در ضمن عقد بیع منزل با سند عادی شرط شود فروشنده در تاریخ معینی با حضور در دفترخانه ملک اقدام کند یا در بیع خودرو مشخصی نسبت به فک پلاک و انتقال رسمی خودرو اقدام نماید. نکته ۱ در صورت تخلف از شرط فعل برخلاف دو شرط دیگر شرط صفت و شرط نتیجه)، رأسأ برای مشروط له حق فسخ ایجاد نمی شود. زیرا شرط فعل ماهیتا تعهد است و همان گونه که خودداری از وفای به تعهدهای اصلی به طرف قرارداد حق فسخ نمی دهد و او می تواند اجبار مشروط علیه را بخواهد، در این مورد نیز قانون گذار از همین قاعده پیروی کرده است. لذا در مواد ۲۳۷ و ۲۳۸ قانون مدنی بیان داشته ابتدا مشروط له باید الزام طرف مقابل را بخواهد و اگر الزام مشروط علیه در واحد اجرای احکام مدنی غیر ممکن باشد، تعهد باید توسط شخص ثالث با هزینه مشروط علیه انجام شود و اگر این مورد نیز امکان پذیر نبود، راه حل سوم به عنوان آخرین راه حق فسخی است که برای مشروط له ایجاد می شود، مگر خلاف این قاعده توافق و تراضی شده باشد. در این باره در بخش الزام به ایفای تعهد مفصلاً بحث شده است. - قاعده فوق سه استثنا دارد که رأساً به مشروط له حق فسخ می دهد (۱) عقد ضمان (ماده ۲۴۳ قانون مدنی)؛ (۲) عقد رهن مواد ۲۴۱ و ۲۴۲ قانون مدنی ( ۳) عقد اجاره ماده ۴۹۶ قانون مبنی بر الزام مشروط علیه، رأساً حق فسخ داشته باشد. مثلاً شرط شده باشد در صورت عدم در خیار شرط دارنده حق فسخ میتواند بدون دلیل و سبب خاصی در ظرف مهلت معین شده اعمال حق فسخ وجود ندارد، زیرا بعضاً مشاهده می شود برخی ها این دو خیار را با یکدیگر مخلوط کرده و به دلیل عدم تعیین مدت به استناد ماده ۴۰۱ قانون مدنی دادخواست بطلان قرارداد می دهند در صورتی که شرط مندرج در قرارداد شرط فعل بوده و در صورت تخلف مشروط له خیار تخلف از شرط دارد نه خیار شرط لذا لزومی به درج مدت نیست.