دلیل تمهید شده و دلیل عارضی — درخواست تأمین دلیل را نیز می توان

دلیل مورد استناد گاه پیش از وقوع اختلاف و طرح دعوا فراهم می آید مانند سند قرار داد که با تراضی تنظیم و نوشته می شود و به امضاء دو طرف می رسد تا به هنگام ۱ گستن و گوبو همان کتاب ش ۵۷۳ - مارتی، همان. رک مرحوم دکتر سید حسن امامی، ج ۶، ص ۱۵. ریپر و بولانژه، ج ۲، ش ۷۲۲. ضرورت به آن استناد شود یا شهادت نامه ای که انتساب سند معامله را به دو طرف تصدیق می کند یا سند ولادت و فوت که وقوع رویداد مطلوب مدعی را نشان می دهد. این گونه دلایل به طور معمول کتبی است و احتمال دارد که به اعتبار استناد به هنگام ضرورت است که سند نامیده می شود. ولی دلیل مورد استناد گاه عارضی است و به مناسبت وقوع اختلاف فراهم می آید مانند معاینه محل آسیب دیده و تحقیق از گواهان شاهد تصادم یا ولادت و مرگ. مهمترین اثر و فایده این تقسیم در تمیز قانون حاکم بر دلایل ظاهر می شود اعتبار و نفوذ سند قرارداد تابع قانون زمان انعقاد آن است، ولی دلیلی که در جریان دعوا تمهید میشود تابع قانون حاکم در جریان دادرسی است. درخواست تأمین دلیل را نیز می توان اقدامی در همین راستا شمرد، چنان که ماده ۱۵۵ ق.آ.د.م اعلام میکند: تأمین دلیل برای حفظ آن است و تشخیص درجه ارزش آن در موارد استفاده با دادگاه م. ب.. بنابراین تفاوت آن با دلیلی که هنگام وقوع رویدادی فراهم می آید این است که تأمین دلیل برای حفظ دلیل است نه ایجاد آن. ماده ۱۴۹ ق.آ.د.م در این باره اعلام می کند: در مواردی که اشخاص ذینفع احتمال دهند که در آینده استفاده از دلایل و مدارک دعوای آنان از قبیل تحقیق محلی و کسب اطلاع از مطلعین و استعلام نظر کارشناسان یا دفاتر تجاری یا استفاده از قرائن و امارات موجود در محل و یا دلایلی که نزد طرف دعوا یا دیگری است، متعذر یا متعسر خواهد شد می توانند از دادگاه درخواست تأمین آنها را بنمایند.