دوم - ترتب ایرادات شکلی و دفاعیات ماهوی — قاعده ترتب حتی در دو بخش مستقل

قاعده ترتب حتی در دو بخش مستقل پاسخ های خوانده یعنی ایرادات شکلی و دفاعیات ماهوی نیز رعایت میشود. پیش از آن که دفاعیات ماهوی صورت گیرد لازم است اگر از منظر خوانده ایرادی از حیث شکلی به چشم می خورد اعلام و یا به آن توجه شود. چون دیگر نمی توان با ورود در ماهیت دعوا و گذر از مقطع ایرادات دوباره به آن مقطع پیشین برگشت و طرح و رسیدگی به ایرادات را از سر گرفت. چه با ورود به ماهیت دعوا و آغاز رسیدگی ماهوی طرح هرگونه ایرادی جز در موارد استثنایی مواد ۱۸۷ و ۲۸۸ ق.آ.د.م متعذر و غیر ممکن است. ترتب طرح ایرادات شکلی بر دفاعیات ماهوی و حتی ترتب برخی از ایرادات بر سایر ایرادات شکلی، اصلی است که نادیده گرفتن آن حقوق اصحاب دعوا را در اعمال و اجرای این حقوق از بین میبرد و آن را از دسترس ایشان خارج می سازد. برای مثال ایرادات مندرج در ماده ۸۴ ق.آ.د.م که ظاهراً از سوی خوانده قابلیت طرح دارد و در مواردی نیز توسط خواهان در برابر خوانده مطرح میشود، از جمله مواردی است که دادگاه اختیار و تکلیف دارد تا رأساً به این موارد توجه و آن را احراز نماید. علت چنین وضعیتی را باید در آمره بودن موضوع این ایرادات و ارتباط آن با نظم عمومی برخی از اصول دادرسی مدنی جست آمره بودن ایرادات مزبور پیوندی مستقیم با شرایط اقامه ۱. ماده ۸۷ ق.آ.د. م : «ایرادات و اعتراضات باید تا پایان اولین جلسه دادرسی به عمل آید مگر این که سبب ایراد متعاقباً حادث شود.». . ماده ۸۸ قا د. م : دادگاه قبل از ورود در ماهیت دعوا، نسبت به ایرادات و اعتراضات وارده اتخاذ تصمیم می نماید. در صورت مردود شناختن ایراد وارد ماهیت دعوا شده رسیدگی خواهد نمود.». . فریدون نهرینی آیین اثبات و دادرسی مجموعه مقالات حقوقی) مقاله تمیز نوع رأی دادگاه و آثار آن»، انتشارات گنج دانش چاپ اول، سال ۱۳۹۱، صص ۳۷۱ و ۳۷۲.