سند سفید امضاء

اصطلاح سفید امضاء ناظر به موردی است که برخلاف متعارف، امضای سندی پیش از تنظیم محتوا بر آن نهاده شود. به بیان دیگر برگی سفید امضا شود تا استفاده کننده بر مبنای توافق صریح یا ضمنی دو طرف یا به دلخواه خود، سند را تنظیم کند. امضای سند سفید اقدامی است بسیار خطرناک، زیرا احتمال دارد از آن سوء استفاده شود و مطلبی در سند بیاید که با مبنای دو طرف در چنین اقدامی مخالف باشد. در چنین حالتی نه تنها اثبات سفید امضاء دشوار و مخالف ظاهر است در باره اثر این اثبات در اعتبار سند اختلاف وجود دارد و نویسندگان و دادرسان به اتفاق نرسیده اند: بعضی چنین پنداشته اند که سفید امضاء در زمره اسناد عادی معتبر نیست. پس همین که ثابت شود سندی بر روی برگ سفید امضاء شده تنظیم شده است از اعتبار می افتد و در برابر امضاء کننده قابل استناد نیست و او می تواند صدور سند را از طرف خود انکار نماید و اثبات انتساب و اصالت سند را به عهده خواهان بگذارد. بنابراین، اگر چک یا سفته ای امضا شود و در اختیار دیگری قرار گیرد. مبلغی که در آن نوشته می شود هیچ اعتباری در برابر صادر کننده ندارد و قابل انکار است؛ در حالی که اگر چک یا سفته ای پس از تنظیم امضاء شود، محتویات آن منسوب به امضاء کننده است تا خلاف آن در دادگاه اثبات شود. جمع دیگر بدین تعبیر روی آورده اند که تسلیم سند سفید امضاء به دیگری به منزله دادن نمایندگی برای تنظیم سند است و عرف نیز این نمایندگی ضمنی را درک می کند و می پذیرد. پس سفید امضاء نیز در زمره اسناد عادی است و آنچه به اعتبار سند صدمه می زند، سوء استفاده از این نیابت ضمنی است؛ چنان که ماده ۶۷۳ ق.م.. نیز سوء استفاده از سفید مهر یا سفید امضاء را جرم می داند. در نتیجه برای بی اعتبار ساختن سند سفید امضاء خوانده باید دو موضوع را اثبات کند: (۱) سند سفید امضا گرفته شده است؛ (۲) از این امضاء سوء استفاده شده است یعنی امین و نایب امضاء کننده برخلاف اختیار خود و مصلحت موکل دست به اقدامی فضولی زده و سند را مخالف تبانی مبنای آن تنظیم کرده است. بدین ترتیب قطع نظر از عقیده افراطی و بی منطقی که سند سفید امضاء را سند. نمی داند در این دو گروه آنچه مشترک است قرار گرفتن بار اثبات سفید امضاء بر دهد. مدعی آن است. فرض این است که سند بعد از تنظیم و آگاهی از مفاد آن ان ش... است، مگر این که ثابت شود سفید امضاء شده است. اختلاف واقعی در اثبات سوء استفاده از سفید امضاء است که گروه نخست انکار و تردید امضاء کننده را کافی ۱ در حقوق فرانسه از این نظر پیروی شده است و اختلاف در این است که آیا برای اثبات خلاف مفاد سند می توان از شهادت و اماره هم استفاده کرد با تابع قواعد عمومی اثبات خلاف مفاد سند معتبر است. دیوان کشور شعبه مدنی ۹ نوامبر ۱۹۷۷ بولتن مدنی ش ۴۰۹ گوبو و بیر همان ش ۶۷۵ - پلنیول و ریپر و گابولد، ج ۷، ش ۱۴۵۹ - ابری و رو، ج ۱۲، ش ۷۵۶ می داند و اثبات انتساب و اصالت را بر عهده خواهان می نهد و گروه دوم مندرجات سند را نیز معتبر می داند تا خلاف آن به وسیله امضاء کننده اثبات شود. باید به گروه دوم پیوست و نیابت ضمنی مبنای تسلیم سند سفید امضاء را پذیرفت. متصرف سند همانند نایب و امینی است که ادعا می شود خیانت کرده و از حدود نیابت و غبطه موکل فراتر رفته است: ادعایی که برخلاف اصل است و باید ثابت شود لیس علی الامین الا الیمین). در رأی شعبه چهارم دادگاه بخش تهران نیز که واخواه ادعا کرده است سفته موضوع حکم غیابی سفید امضاء است و واخوانده مرتکب جعل در آن شده است، اثبات هر دو ادعای سفید امضاء و خلاف واقع بودن سفته را به عهده واخواه نهاده است. در این رأی می خوانیم گرچه واخواه ضمن دادخواست و اخواهی نسبت به سفته مورد استناد ادعای جعل کرده و جاعل آن را نیز و اخوانده معین نموده است ولی نظر به این که در خلال دادخواست مزبور نامبرده صحت امضاء ذیل سفته مدرکیه را مورد تصدیق قرار داده و بدون این که دلیلی اقامه نماید، ادعا کرده است که تعهد مزبور به عنوان سفید امضاء و برای تنظیم سفته به مبلغ دو هزار ریال به و اخوانده تسلیم شده است.