صلاحیت ذاتی برای صدور دستور موقت — فقدان صلاحیت مرجع رسیدگی به دعوا یا

اختلاف بین مراجع قضایی عام دادگاه های عمومی حقوقی - دادگاه های کیفری (۲) با مراجع قضایی خاص مثل دادگاه ویژه روحانیت یا دادگاه خانواده اختلاف بین محاکم عمومی کیفری (۱) یا (۲) با دادگاه های انقلاب اسلامی یا دادگاه های نظامی اختلاف بین یک مرجع قضایی خاص با مرجع قضایی خاص دیگر نظیر دادگاه . صلاحیت دیوان عدالت اداری در رسیدگی به شکایات و تظلمات و اعتراضات اشخاص حقیقی یا حقوقی در ماده ۱۱ قانون دیوان عدالت اداری (ماده ۱۰ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری تصریح شده و از آن جمله شکایت از شهرداری ها بشرح قسمت اخیر بند(ب) از شق یک ماده مرقوم به جهت تخلف در اجرای قوانین و مقررات یا خودداری از انجام وظایف است که موجب تضییع حقوق اشخاص می شود. بنابراین رسیدگی به شکایات مردم از شهرداری ها در مورد خودداری از صدور پروانه ساختمان در صلاحیت ذاتی دیوان عدالت اداری م. ب.... رای وحدت رویه شماره ۵۵۶ مورخ ۱۳۷۰/۲/۱۰ نقل از مجموعه آراء وحدت رویه دیوانعالی کشور حقوقی. ۱۳۲۸۱۳۷۳. تدوین فرج الله قربانی انتشارات فردوسی چاپ سوم ۱۳۷۳. ص ۱۷۳. ۳۴۰ دادرسی فوری دستور موقت جلد نخست) خانواده با دادگاه ویژه روحانیت یا دادگاه انقلاب اسلامی با دادگاه نظامی در رفع اختلاف بین مراجع مذکور چنانچه رابطه طولی و تالی و عالی بین دو مرجع مختلف برقرار باشد، مرجع پایین تر ناگزیر به تمکین از نظر مرجع بالاتر است. مثل پذیرش نظر دادگاه تجدیدنظر در امر صلاحیت از سوی دادگاه بدوی (ماده ۲۷ ق.آ.د. م). به علاوه در مواردی صدور قرار عدم صلاحیت موجب قانونی ندارد بلکه مرجع غیر صالح ذاتی با اشعار به صلاحیت ذاتی نهاد دیگر مبادرت به صدور قرار رد دعوا یا عدم استماع دعوا می نماید. برای مثال در دعوای تحت صلاحیت داور نزد محاکم قضایی مواد ۴۵۴ و ۴۵۵ ق.آ.د. م). هر چند تشخیص صلاحیت با مرجع پذیرنده است (ماده ۲۶ ق.آ.د. م) اما این حق به منزله بی توجهی نسبت به قواعد صلاحیت نیست. اهمیت مراعات صلاحیت ذاتی که معطوف به نظم عمومی است، دقت نظر مرجع پذیرنده دعوا و مرجع پذیرنده درخواست صدور دستور موقت را می طلبد. بطوریکه اعمال صلاحیت با فقدان صلاحیت ذاتی اعتبار تصمیم ماخوذه را ساقط می نماید. از نتایج این نوع صلاحیت و قانونی مترتب بر آن می توان به این موارد اشاره نمود رعایت صلاحیت ذاتی مربوط به قواعد آمره بوده و به موجب تراضی طرفین قابلیت تخطی و تجاوز نخواهد داشت. رای صادر از مرجع فاقد صلاحیت ذاتی و همین طور دستور موقت صادر از آن مرجع و یا قرار رد درخواست صدور دستور موقت اتخاذ شده از آن مرجع قابلیت نقض دارد و برخلاف مورد صلاحیت محلی موکول به ایراد طرف مقابل در جریان دادرسی منتهی به رای یا قرار مزبور نیست مواد ۳۵۲ و ۴۰۱ و بند ۱ ماده ۳۷۱ ق.آ.د. م). فقدان صلاحیت مرجع رسیدگی به دعوا یا پذیرنده درخواست صدور دستور موقت حق طرح ایراد به طرف مقابل اعطا میکند (بند ۱ ماده ۸۴ ق.آ.د. م). برخلاف مورد فقدان صلاحیت محلی که طرح ایراد موکول به جلسه اول دادرسی است، حق طرح ایراد به فقدان صلاحیت ذاتی مرجع رسیدگی کننده مرور زمان نداشته و موکول به زمان و مرحله خاصی نیست. مادام که دادرسی در جریان است و حتی پس از صدور رای قابل تجدیدنظر و یا رای قطعی قابل فرجام طرح این ایراد میسر است. ه صدور رای یا قرار دستور موقت یا رد درخواست صدور دستور موقت از ناحیه قاضی که فاقد صلاحیت ذاتی بوده وفق بند ۵ ماده ۱۵ قانون نظارت بر رفتار قضات تخلف انتظامی بوده و مشمول مجازات انتظامی درجه ۴ تا ۷ خواهد بود.