طواری مترتب بر رسیدگی فرجامی

چنانچه در امتداد رسیدگی دیوان عالی، درخواست اعاده دادرسی نسبت به حکم موضوع فرجام خواهی صورت گیرد، شعبه دیوان درخواست را به دادگاه صادر کننده حکم موضوع اعاده و فرجام ارسال میدارد. در صورتی که دادگاه قرار قبولی اعاده دادرسی صادر نماید تبصره ذیل ماده ۴۳۵ ق.آ.د. م) رسیدگی فرجامی تا صدور رای از آن دادگاه متوقف می ماند تبصره ماده ۴۳۴ ق.آ.د.م. این حکم برآمده از اصلی است که مقرر می دارد؛ مادام که دعوا در مراحل آغازین مورد رسیدگی قرار نگیرد، اعمال صلاحیت مراجع بالاتر ممکن نخواهد بود (ماده ۷ ق.آ.د. م). از وحدت ملاک تبصره ذیل ماده ۴۳۵ ق.آ.د.م می توان نتیجه گرفت که اگر نسبت به حکم موضوع فرجام اعتراض ثالث دادرسی صورت گیرد و دادگاه صادر کننده حکم قطعی پرونده فرجامی را مطالبه نماید ب. ت. ب. این که تصمیم گیری دادگاه در قبال اعتراض ثالث موثر بر فرآیند رسیدگی فرجامی است، رسیدگی شعبه دیوان در موردی که دادگاه قرار توقف یا منع اجرای حکم را برابر ماده ۴۲۴ ق.آ.د.م صادر نموده، باید متوقف گردد. البته این نتیجه ممکن است تالی سو در پی داشته باشد و آن این که ف. خ. بمنظور اطاله دادرسی با اشخاص ثالثی بدین منظور هماهنگی و هم اندیشی نماید. اخذ تامین مناسب از معترض ثالث می تواند ضمانت اجرای موثری در مهار اعتراض ثالث واهی باشد. به هر روی این نگرانی حتا بدون درخواست فرجام خواهی در مسیر اجرای همه آرای قطعی وجود دارد. توافق هر دو طرف فرجام خواهی به ارجاع اختلاف به داور و داوری پذیر بودن موضوع دعوا رخداد ناگهانی دیگری است که جریان رسیدگی فرجامی را متاثر می سازد. به موجب ۴۵۴ ق.آ.د.م طرفین دعوا می توانند در هر مرحله ای از مراحل رسیدگی درخواست ارجاع رسیدگی به مناقشه را به داور یا داوران نمایند. این درخواست در مرحله فرجام نیز شنیدنی است. ماده ۴۹۴ ق.آ.د.م بر این پایه مقرر می دارد: چنانچه دعوا در مرحله فرجامی باشد و طرفین با توافق تقاضای ارجاع امر به داوری را بنمایند یا مورد از موارد ارجاع به داوری تشخیص داده شود، دیوان عالی کشور پرونده را برای ارجاع به داوری به دادگاه صادر کننده رای فرجام خواسته ارسال میدارد. ب. ت. ب. ماده ۴۹۱ ق.آ.د.م در صورتی که دادگاه دعوا را به داوری ارجاع داده و رای داور مورد اعتراض قرار گرفته و حکم به بطلان آن صادر گردد، رسیدگی به دعوا نزد دیوان تا قطعی شدن حکم به بطلان رای داور متوقف می گردد. فوت یا حجر خواهان یا خوانده بنا بر اصل بی تاثیر در اصل جریان دعوا م. ب.. هر چند بمنظور تعقیب دعوا از سوی جانشینان قانونی قرار توقیف دادرسی صادر می گردد ماده ۱۰۵ ق.آ.د.م. اما در مواردی که شخصیت هر یک از دو سوی مناقشه پیوند تنگانگ با تیجه آن دارد و محکوم به قائم به شخص ایشان است، عارضه فوت یا حجر می تواند سرنوشت دعوا را دگرگون سازد. بنابراین در نمونه هایی چون تولیت یا طلاق فوت داد برده یا داد باخته اصل مناقشه را سالبه به انتفاء موضوعه می نماید.