محدودة شدّت عمل و قاطعیّت ۶.
۱ - حفظ اصول و ارزش نرمی و مدارا، ابزاری برای ارائة بهتر حق است، نه زیر پا نهادن بخشی از حقیقت؛ چرا که برای رضایت خلق و یا رسیدن به منافع شخصی و به بهانة مدارا، اگر بخشی از حقیقت زیر پا نهاده شود، دیگر ارزش نیست، بلکه جلوهای از نفاق و تظاهر ، مداهنه و چاپلوسی است. در شأن نزول سوره کافرون آمده است که جمعی از سران مشرک نزد پیامبر آمده، گفتند: یک سال تو خدایان ما را عبادت کن و سال دیگر، ما خدای تو را عبادت میکنیم...، یا دست کم، بعضی از خدایان ما را لمس کن و از آنها تبرّک بجوی تا ما هم تو را تصدیق کنیم....
اینجا بود که سورة کافرون نازل شد و هرگونه سازشکاری در اصول دینی را منتفی دانست. مؤمنان کانونی از عواطف و محبّت نسبت به دوستان و همکیشان هستند و آتشی سخت و سوزان و سدّی محکم در برابر دشمنان . قرآن کریم تصریح میکند که این شدّت و خشونت، چنان آشکار باشد که دشمنان آن را به روشنی احساس کنند. البته مراد از "الکفّار" در این عبارت، کفّاریاند که سر جنگ ، عناد و توطئه دارند؛ چون صرف کفر عقیدتی شدّت و سرسختی با آنان را موجب نمیشود؛ چرا که قرآن کریم، بر ایجاد پیوند محبّتآمیز با غیرمسلمانانی که سر جنگ ندارند، تصریح دارد. ۶.
۳ - برخورد با توطئهگران منافق گاهی در جامعه ، افراد و جریاناتی، نقشة براندازی حکومت اسلامی را در سر میپرورانند و دست به اقداماتی عملی میزنند و یا با اشاعة سخنان نادرست و پخش شایعات در جامعه، ایجاد اضطراب و تزلزل میکنند. سپس جز مدّت کوتاهی نمیتوانند در کنار تو در این شهر بمانند، هر کجا یافت شوند، گرفته شده و به قتل خواهند رسید». حکومت علوی ، تا زمانی که مخالفان و منافقان ، اقدامی در جهت براندازی آن حکومت انجام نداده بودند با آنها مدارا کرد، ولی آنگاه که در صدد اقدام عملی برآمدند، به شدّت با آنان برخورد کرد.
از این رو، قرآن کریم میفرماید: « زن و مرد زناکار را هر یک صد تازیانه بزنید و هرگز در دین خدا رأفت (و محبّت کاذب) شما را نگیرد، اگر به خدا و روز جزا ایمان دارید و باید گروهی از مؤمنان مجازات آنها را ببینند.» ۶.۴.
۱ - عدم افراط در اجرای حدود الهی البته باید توجّه داشت که به هنگام آلودگی برخی از افراد به گناه و ارتکاب جرم نباید در کیفر از حدّ لازم تجاوز کرد و آنها را از جامعه طرد کرد تا مباد کاملاً به صف دشمن بپیوندند. قرآن کریم که همواره تمامی جوانب امر را مدّ نظر دارد، ما را به این نکتة حساس توجّه داده است؛ بدینگونه که پس از داستان « افک » که جمعی از مسلمانان فریبخورده با القائات منافقان ، شخص بیگناهی را به عمل منافی عفت متهم کرده بودند، آیات کوبندهای در نکوهش آنان نازل شد.
و گروهی از صحابه سوگند یاد کردند که به هیچ یک از کسانی که در این ماجرا درگیر بودند، کمک مالی نکنند. در این هنگام، این آیه نازل شد و آنها را از این شدّت عمل و خشونت باز داشت و فرمود: «آنها که برتری (مالی) و وسعت در زندگی را دارند، نباید سوگند یاد کنند که از انفاق به نزدیکان، مستمندان و مهاجران در راه خدا دریغ کنند؛ آنها باید عفو کنند و صرف نظر کنند. آیا دوست ندارید خداوند شما را ببخشد و خداوند آمرزنده و مهربان است». و این، ترسیمی بسیار زیبا از جاذبه و دافعه اسلامی است.
بزرگمنادی عدالت ، امیرمؤمنان در تمام طول زندگی خویش، اندک تسامحی را در زمینه حقوق افراد روا نمیدانست؛ به گونهای که حتی برخی از صحابه ، از سختگیری ایشان در اجرای عدالت، به پیامبر شکوه کردند. ایشان در پاسخ فرمودند: «زبان از شکوة علی بن ابیطالب برگیرید که به یقین او در ذات پاک خدا (و اجرای اوامر او) سختگیر است و اهل سازش و نرمش در دین او نیست». ۶.
۶ - در برابر ستم عفو و نرمش ناشی از ضعف در برابر ستمگر قدرتمند، عین عجز و ذلت و نوعی تسلیم و رضایت به ظلم به شمار میرود و ظالم زورگو را جسورتر میکند؛ از این رو، اسلام چنین عفو و مدارایی را روا نمیداند. امام سجاد در این باره میفرمایند: و اگر میدانی که بخشش ، زیان دارد، (برای مقابله) یاری بطلب؛ چرا که خداوند متعال میفرماید: و کسی که بعد از مظلوم شدن، یاری طلبد، ایرادی بر او نیست. بنابراین، عفو در جایی است که انسان ، قدرت انتقام دارد و بخشش او از موضع ضعف نیست؛ چه این عفو سازنده است، هم برای مظلوم پیروز که به او اعتماد به نفس و صفای دل میبخشد و هم برای ظالم مغلوب که او را به اصلاح خویش وامیدارد؛ حدیث معروف «إذا قدرتَ علی عدوّک فاجعل العفو عنه شکراً للقدری علیه»،«اگر بر دشمنت دست یافتی، بخشیدن او را سپاس دست یافتن بر وی ساز» خود، گواهی بر این مدّعاست.
چرا که عفو بیجا، پیامدی جز فساد و تباهی ندارد. امیرمؤمنان در این باره میفرمایند: «عفو به همان اندازه که موجب اصلاح کریم است، باعث تباهی انسان فرومایه است».
منبع: ج۱۰، ص۸۴۰ · بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۹۶۶ م، ج۱۸، ص۲۳۱ · قلم/سوره۶۸، آیه۸ · اندیشة حوزه، شمارة ۲۴، ۱۳۷۹، ص۱۷۲ـ۱۷۴ · فتح/سوره۴۸، آیه۲۹ · توبه/سوره۹، آیه۷۳ · ممتحنه/سوره۶۰، آیه۸ · احزاب/سوره۳۳، آیه۶۱-۶۰ · بیروت، مؤسسی الاعلمی، ج۴، ص۳۶ · نور/سوره۲۴، آیه۲ · نور/سوره۲۴، آیه۲۲-۱۱ · نور/سوره۲۴، آیه۲۲ · ج۲۱، ص۳۸۵ · ترجمه و شرح فیضالاسلام، خطبة ۲۲۴ · شوری/سوره۴۲، آیه۴۱ · ترجمه و شرح فیضالاسلام، حکمت ۱۰ · ج۷۵، ص۸۹ · ج۷۴، ص۴۲۱
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
