دعاوی مربوط به مطالبة وجه یا خسارت / ۳۳۵ — وجود رابطه سببیت بین تخلف از انجام

دکتر … اگر ضرر قابل پیش بینی نباشد، در واقع به وجود رابطه سببیت میان ضرر و عدم اجرای قرارداد نیز میتوان شک کرد. مثلاً بازرگانی کت و شلوار خ. ر. ب. خشکشویی میدهد و متصدی خشکشویی تعهد میکند تا آن را دو روز بعد، ساعت ۱۰ صبح تحویل دهد و بازرگان که قصد شرکت در عقد قراردادی را در ساعت ۱۱ آن روز دارد به تعهد متصدی اعتماد میکند و لباس دیگری را آماده نمی نماید. در موعد مقرر لباس آماده نمی شود و بازرگان چند ساعتی تأخیر می کند و به همین جهت سود زیادی را از دست میدهد در اینجا میتوان گفت رابطه سببیت میان ضرر تاجر و خلف وعده متصدی خشک شویی وجود ندارد، زیرا تاجر نیز اهمال کرده است. دکتر … پیش بینی بودن ضرر را بی فایده می داند. زیرا معتقد است ضرر غیر قابل پیش بینی معمولاً ضرر غیر مستقیم است و شاید به همین جهت در قانون مدنی به این شرط تصریح نشده است. بنابراین می توان گفت شرط مستقیم بودن ضرر ما را از شرط غیر قابل پیش بینی بودن بی نیاز میکند صفایی، قواعد عمومی قراردادها، ص ۲۱۵؛ کاتوزیان قواعد عمومی قراردادها، ج ۴، ش ۸۳۲). دکتر صفایی شرط قابل پیش بینی بودن ضرر را بی فایده می داند. زیرا معتقد است ضرر غیر قابل پیش بینی معمولاً ضرر غیر مستقیم است و شاید به همین جهت در قانون مدنی به این شرط تصریح نشده است. بنابراین می توان گفت شرط مستقیم بودن ضرر ما را از شرط غیر قابل پیش بینی بودن بی نیاز میکند صفایی، قواعد عمومی قراردادها، ص ۲۱۵؛ کاتوزیان قواعد عمومی قراردادها، ج ۴، ش ۸۳۲). د جبران ضرر به موجب قانون توافق یا عرف تصریح شده باشد دکتر کاتوزیان تصریح این شرط در ماده ۲۲۱ قانون مدنی را یک قید اضافی می داند، زیرا به دشواری می توان نمونه ای آورد که نقض عهد بشود و عرف مدیون عهدشکن را مسئول جبران خسارت نداند کاتوزیان قواعد عمومی قراردادها، ج (۴، ش ۸۵۲). ه ضرر قبلاً جبران نشده باشد لزوم بقاء ضرر زیرا یک ضرر را دو بار نباید جبران کرد، علی الخصوص خساراتی که بیمه شده و شرکت بیمه ضرر را جبران کرده باشد. بنابراین جبران ضرر از دو جهت فاقد مبنای حقوقی است. وجود رابطه سببیت بین تخلف از انجام تعهد و خسارت وارده رابطه سببیت که یکی از مشکل ترین مسائل و مباحث در حقوق است، یعنی انتساب ضرر به فاعل به دلیل فعل یا ترک فعل ایجاد شده محرز باشد. به عبارتی در عرف جامعه بگویند به علت تخلف از اجرای تعهد توسط خوانده خسارت وارده به وجود آمده است و اگر متعهد حسب مورد فعل یا ترک فعل موضوع قرارداد را سر موعد انجام میداد یا آن را ترک می کرد، ضرر ایجاد نمی شد. یعنی علت مستقیم و بی واسطه ضرر را متعهد علیه بداند. اگر رابطه سببت وجود نداشته باشد ضرر وارده به متعهد استناد ندارد و قابل انتساب به او نیست. برای مثال شاگرد مغازه که امین محسوب میشود در مغازه را باز بگذارد و اموال مغازه به سرقت برود در این فرض عرف شاگرد را مسئول ضرر میداند.