دعاوی اعسار و تعدیل / ۶۴۷ — رأی وحدت رویه مذکور بدین نحو انشاء

۲۰ آیا صدور حکم اعسار از پرداخت محکوم به خسارت تأخیر تأدیه را متوقف میکند؟ هیئت عمومی دیوان عالی کشور در رأی وحدت رویه شماره ۸۲۴ مورخ ۱۴۰۱/۶/۱ این چنین مقرر کرده .. بنابراین در مورادی که به موجب حکم دادگاه اعسار م. ع. ب. نحو کلی یا با تعیین مهلت و یا اقساط ثابت شود از تاریخ ثبوت اعسار محاسبه خسارت تأخیر تأدیة وجه چک نیز متوقف میشود. بدیهی است در موارد صدور حکم اعسار با تعیین مهلت یا اقساط به لحاظ احراز تمکن مدیون در حدود مقرر در صورت تأخیر از موعد یا مواعد تعیین شده حسب مورد به دین یا هر یک از اقساط معوق خسارت تأخیر تأدیه تعلق می گیرد.» بنابراین، به بیانی دیگر میتوان گفت اولاً، خسارت تأخیر تأدیه درباره پیش قسط که ظهور در عدم پذیرش اعسار در این قسمت را دارد متوقف نمی شود. ثانیاً، خسارت تأخیر تأدیه نسبت به آن قسمت از محکوم به که حکم اعسار درباره آن قبول شده متوقف میگردد. ثالثاً، اگر م. ع. هر یک از اقساط را در موعد مقرر نپردازد، خسارت تأخیر تأدیه به نسبت همان مبلغ از آن تاریخ به بعد مورد محاسبه قرار میگیرد. نکته رأی وحدت رویه مذکور صرفاً اختصاص به چک ندارد و در کلیه محکومیت های مالی قابل اجر است. ۲۱ توقیف مستقیم مال به دست آمده از م. ع. حتی پس از صدور حکم اعسار توسط اجرای احکام پس از صدور حکم اعسار چنانچه واحد اجرای احکام، مالی از م. ع. ب. دست آورد، در صورتی که جزو مستثنیات دین نباشد، می تواند مستقیماً نسبت به توقیف آن اقدام نماید. لذا نیازی به صدور حکم یا دستور دادگاه صادر کننده حکم نیست مستفاد از تبصره ۱ ماده ۱۱ قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی ۲۲ آیا م. ع. بعد از صدور حکم بدوی و قبل از قطعیت آن می تواند هم زمان دادخواست تجدید نظر و اعسار از پرداخت محکوم به مطرح نماید؟ براساس رأی وحدت رویه شماره ۷۲۲ مورخ ۱۳۹۰/۱۰/۱۳ خوانده حتی در مرحله بدوی و در حین رسیدگی به دعوای اصلی میتواند دادخواست اعسار تقدیم نماید و دادگاه مکلف به رسیدگی درباره هر دو است. لذا تقدیم دادخواست اعسار بعد از صدور حکم بدوی و قبل از قطعیت آن به طریق اولی امکان پذیر است. رأی وحدت رویه مذکور بدین نحو انشاء شده است مستفاد از صدر ماده ۲۴ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب سال ۱۳۷۹ و لحاظ مقررات قانون اعسار مصوب سال ۱۳۱۳ این است که دعوی اعسار که مدیون در اثناء رسیدگی به دعوی داین اقامه کرده قابل استماع است و دادگاه به لحاظ ارتباط آنها باید به هر دو دعوی یکجا رسیدگی و پس از صدور حکم بر محکومیت مدیون در مورد دعوی اعسار او نیز رأی مقتضی صادر نماید.» سؤال آیا تقدیم همزمان دادخواست تجدیدنظر و دادخواست اعسار از حکم بدوی به منزله اقرار ضمنی خوانده به قبول مدیونیت خود محسوب میشود؟ خیر، این دو ارتباطی به یکدیگر ندارد، زیرا اقرار زمانی منشأ اثر است که مقر به طور صریح و بدون ابهام اخباری را به سود دیگری و به ضرر خود بیان نماید بنابراین ب. ت. ب. اعتراض وی به حکم اولیه دادخواست اعسار را نمی توان به منزله اقرار به اشتغال ذمه دانست. ۲۳ آیا مقرره ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی مبنی بر حبس م. ع. نسبت به اطفال یا نوجوانان نیز قابل تسری است؟ اگر قابل توسعه نیست مبنای آن چیست؟ اداره حقوقی قوه قضائیه در نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۲/۱۳۹ مورخ ۱۴۰۲/۴/۱۷ در پاسخ به نگارنده کتاب با ذکر استدلال ذیل بیان داشت: از آنجا که محجور از مداخله در امور مالی خود ممنوع و فاقد اهلیت قانونی برای پرداخت محکوم به است و پرداخت محکوم به از اموال م. ع. محجور بر عهده ولی یا سرپرست قانونی و یا نماینده قضایی وی میباشد، ممتنع از پرداخت محسوب نمی شود و بازداشت محجور به استناد ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی مصوب ۱۳۹۴ فاقد موجب و محمل قانونی است؛ هر چند م. ع. صغیر ممیز و یا نوجوان باشد؛ بدیهی است در فرضی که حکم رشد م. ع. صادر شده باشد، موضوع تابع عمومات حاکم بر افراد رشید خواهد بود. ⚠ احتیاط: ممکن است آغاز یا پایانِ مطلب در بندِ مجاور باشد. اداره حقوقی قوه قضائیه در نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۲/۱۳۹ مورخ ۱۴۰۲/۴/۱۷ در پاسخ به نگارنده کتاب با ذکر استدلال ذیل بیان داشت: از آنجا که محجور از مداخله در امور مالی خود ممنوع و فاقد اهلیت قانونی برای پرداخت محکوم به است و پرداخت محکوم به از اموال م. ع. محجور بر عهده ولی یا سرپرست قانونی و یا نماینده قضایی وی میباشد، ممتنع از پرداخت محسوب نمی شود و بازداشت محجور به استناد ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی مصوب ۱۳۹۴ فاقد موجب و محمل قانونی است؛ هر چند م. ع. صغیر ممیز و یا نوجوان باشد؛ بدیهی است در فرضی که حکم رشد م. ع. صادر شده باشد، موضوع تابع عمومات حاکم بر افراد رشید خواهد بود. ۲۴- آیا در صورت محکومیت متعدد م. ع. د. شعب مختلف وی می تواند از حکم اعسار در پرونده های دیگر استفاده نماید؟ بر اساس آیین نامه نحوه اجرای محکومیتهای مالی مصوب ۱۳۹۹ رئیس قوه قضائیه، در ⚠ احتیاط: ممکن است آغاز یا پایانِ مطلب در بندِ مجاور باشد. ۲۴- آیا در صورت محکومیت متعدد م. ع. د. شعب مختلف وی می تواند از حکم اعسار در پرونده های دیگر استفاده نماید؟ بر اساس آیین نامه نحوه اجرای محکومیتهای مالی مصوب ۱۳۹۹ رئیس قوه قضائیه، در