پیشینه ثبت املاک — بعد از ظهور اسلام نخستین مدرکی که

در انگلستان نیز اسناد مهمی راجع به ثبت املاک و اراضی در دوران گذشته موجود است که در حدود قرن یازدهم میلادی تنظیم شده و حاوی شرح دقیق ثبت کلیه املاک و اراضی بریتانیا است. در ایران دوره ساسانیان و در زمان سلطنت قباد - از پادشاهان معروف این سلسله - در برخی از شهرها نقشه کشی به عمل آمده و محل اراضی و املاک مشخص شده اند و همچنین در دوران سلطنت انوشیروان - از پادشاهان مشهور همان سلسله - یکی از وظایف استانداران ۱ شهری غلامرضا - حقوق ثبت اسناد و املاک همان منبع صفحات ۵ و ۶. امامی دکتر سید حسن - شرح قانون ثبت اسناد و املاک همان منبع، صفحة ۴. شهری غلامرضا - حقوق ثبت اسناد و املاک همان منبع صفحة .. منبع ص ثبت صورت تغییرات حاصل در املاک و اراضی بوده است. البته دفاتر دیگری نیز مانند دفتر ممیزی املاک و مساحی آن وجود داشته که در وصول مالیاتها مؤثر بوده است. بنابراین همان گونه که پیش از این هم گفته شد، اساس ممیزی املاک در ایران وصول مالیات بوده است. این مقصود در کشور ما سابقه ای طولانی دارد. در واقع به منظور تعیین میزان مالیاتی که هر ده یا قریه یا بخش باید به دولت پرداخت می نموده ممیزی املاک هر چند سال یک بار تجدید می شده است. علاوه بر این، ثبت اسناد و املاک و اراضی در رسیدگی به اختلافات و دعاوی و شکایات نیز مورد استفاده مراجع اداری و قضایی آن روزگار قرار می گرفته است. امامی دکتر … - شرح قانون ثبت اسناد و املاک همان منبع، صفحة ۴. شهری غلامرضا - حقوق ثبت اسناد و املاک همان منبع صفحة .. منبع ص ثبت صورت تغییرات حاصل در املاک و اراضی بوده است. البته دفاتر دیگری نیز مانند دفتر ممیزی املاک و مساحی آن وجود داشته که در وصول مالیاتها مؤثر بوده است. بنابراین همان گونه که پیش از این هم گفته شد، اساس ممیزی املاک در ایران وصول مالیات بوده است. این مقصود در کشور ما سابقه ای طولانی دارد. در واقع به منظور تعیین میزان مالیاتی که هر ده یا قریه یا بخش باید به دولت پرداخت می نموده ممیزی املاک هر چند سال یک بار تجدید می شده است. علاوه بر این، ثبت اسناد و املاک و اراضی در رسیدگی به اختلافات و دعاوی و شکایات نیز مورد استفاده مراجع اداری و قضایی آن روزگار قرار می گرفته است. در حجاز دوران جاهلیت ثبت املاک رایج بوده و به ویژه برای خرید و فروش خانه و زمین و مزرعه قباله های مخصوصی وجود داشته است. افزون بر اینها اعراب برخی از اسناد مهم مانند معاهدات صلح را مکتوب می کردند و بر دیوار خانه کعبه می آویختند. قابل توجه است که در دوران اسلامی ثبت اسناد عمدتاً به دلیل واگذاری اراضی به شکل اقطاع به اشخاص معین بوده و اسناد سجلات خوانده شده است. کتابت اسناد مربوط به اقطاع به عصر رسالت باز می گردد و شامل بخشش هایی است که حضرت رسول اکرم (ص) به مسلمانان و گاه ب. غ. مسلمانان می نموده است. اسناد مزبور، گاه مستقلاً و و منحصراً در مستن سند اقطاع تحریر می شده و گاه ضمن اسناد دیگری از قبیل امان نامه ثبت می گردیده است. بعد از ظهور اسلام نخستین مدرکی که صراحتاً به تنظیم سند و تنظیم کننده آن و شرایط مربوط به سند اشاره دارد قرآن کریم است که در آیه ۲۸۲ سوره بقره - به عنوان طولانی ترین آیه - می فرماید ای اهل ایمان چون به قرض و نسیه تا زمان معین معامله کنید، باید سند مکتوب در میان باشد و باید نویسنده درستکاری معامله میان شما را بنویسد و از نوشتن خودداری نکند که خداوند به وی نوشتن آموخته است. پس باید بنویسد و مدیون امضاء کند و از خدا برسد ..... عمده ترین حکمی که در این آیه شریفه به صراحت مورد اشاره گرفته لزوم نوشتن سند برای قراردادهاست. در واقع قرآن کریم علاوه بر بیان نحوه انجام معاملات و احکام آنها طرز تنظیم اسناد راجع به معاملات و نیز شرایط شخص تنظیم کننده سند را مورد بحث قرار داده است و چنان که برخی از نویسندگان گفته اند این آیه شریفه ضرورت ثبت قراردادها و ایفای تعهدات و تکالیف را تبیین نموده است. هاشمی دکتر سید احمد - حقوق ثبت اسناد و املاک جزوه درسی همان منبع، صفحه ۳. شهری غلامرضا - حقوق ثبت اسناد و املاک همان منبع، صفحه ۵. مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی دایره المعارف بزرگ اسلامی جلد هفدهم همان منبع صفحات ۸ و ۹. جمالی جمال الدین سردفتر در اسلام ناشر نا معلوم نوبت چاپ نامعلوم ۱۳۴۱، صفحه ۲ به بعد. در این میان باید توجه داشت که قواعد و رسوم مربوط به ثبت املاک و ثبت اسناد در جهان اسلام از مقوله احکام امضایی و نه تأسیسی - است. بنابراین سابقه قواعد حقوق ثبت در سرزمین های اسلامی به قوانین پیش از اسلام در آن کشورها، مخصوصاً نظام های ثبتی ایران روم و مصر باز می گردد. گفتنی است که پس از عصر رسالت ثبت اسناد و املاک و اراضی با تشکیل دیوان عطایا و دیوان لشکر عمومیت یافته است. اولین شخصی که با تشکیل دیوان مبادرت به ایجاد سازمان ثبتی نموده خلیفه دوم بوده است. ثبت اسناد و املاک و اراضی پس از عصر فتوحات به این ترتیب بوده که به دستور خلیفه دوم اراضی مفتوحه همچنان در اختیار مالکان بومی باقی می مانده است و آنها سالیانه خراجی به دستگاه خلافت اسلامی می پرداخته اند که از آن خراج طبق دیوان مدون به دستور خلیفه - عطایا و حقوق لشکریان و مخارج دستگاه خلافت پرداخت می شده است. اتخاذ این تصمیم از سوی وی برای آن بوده است که جنگجویان عرب در جای معینی به عنوان مالکان زمین مستقر نشوند و به کشور گشایی خود ادامه دهند. اما از دوران خلیفه سوم اعراب اجازه یافتند املاک سرزمین های مفتوحه را با شرایطی تملک کنند. در دوران خلافت امویان و عباسیان و نیز در دوره حکومت مغول دفاتری از نظر وصول مالیات نسبت به ثبت املاک و اراضی و باغات و نخلستان ها وجود داشته و همچنین بر اساس اصلاحات غازان خان - از ایلخانان مشهور مغول - متن تمام قباله ها و اسناد باید با قید تاریخ در دفتر قضات ثبت می شده است. حتی گفته شده که قضات مزبور دارای طاسی به نام طاس عدل بوده اند که اسناد تقلبی و مجعول و همچنین اسناد مربوط به سی سال قبل از آن تاریخ را در آن می شسته اند.