قابلیت انکار و تردید — با وجود این نه رویه قضایی نسبت

گفته شد که سند عادی بی دخالت و نظارت مأمور رسمی نوشته و امضا می شود، پس این احتمال هست که متن و امضای سند درست نباشد و هیچ اماره ای بر اصالت وجود ندارد. به همین جهت برخلاف آنچه در مورد سند رسمی دریافتیم خوانده میتواند اصالت سند عادی را انکار یا نسبت به صحت انتساب آن به امضاء کننده تردید کند. بدین معنی که هرگاه سندی که به دادگاه ارائه می شود منسوب به خوانده باشد، او می تواند انتساب سند را به خود انکار کند. نماد اصالت سند امضای آن است و به همین دلیل انکار انتساب با انکار امضاء بیان می شود. ولی اگر سند در برابر شخص ثالث مورد استناد واقع شود، خوانده حق دارد نسبت به اصالت آن تردید کند. به بیان دیگر، جهل ثالث نسبت به اصالت سند و عدم پذیرش او کافی است که دادگاه مکلف به رسیدگی شود و سند را پیش از احراز اصالت منشأ اثر اثباتی بداند. ماده ۲۱۶ ق.آ.د.م. امکان قابلیت انکار و تردید سند عادی را با این عبارت بیان می کند کسی که علیه او سند غیر رسمی براز شود، می تواند خط یا مهر یا امضاء و یا اثر انگشت منتسب به خود را انکار نماید و احکام منکر بر او مترتب می گردد و اگر سند ابرازی منتسب به شخص او نباشد میتواند تردید کند. با وجود این نه رویه قضایی نسبت به بیان واژه های انکار و تردید حساس است و نه اصحاب دعوا و وکلاء مبالاتی در این باره دارند. در بسیاری از لوایح و صورت جلسه ها سخن از تکذیب خوانده به معنای اعم از انکار و تردید است و دادگاه نیز با ملاحظه کذب خواندن سند رسیدگی به اصالت را آغاز می کند. در ماده ۲۱۶ از انکار و تردید خط و مهر و امضا و اثر انگشت نام می برد. ولی باید دانست که انکار خط سند اگر همراه با انکار امضا و مهر و اثر انگشت نباشد، فایده ای در بر ندارد. زیرا به طور معمول لزومی ندارد که سند عادی به خط متعهد باشد و کافی است که او نوشته دیگران را امضا کند مگر در موردی که خط شخص نیز از شرایط اعتبار سند باشد مانند وصیتنامه خود نوشت که باید به خط و امضای موصی باشد یا افزوده بر متن سند امضا شده که خط متعهد نشان اصالت آن است؛ وگرنه، هر سند که به امضا رسیده باشد بر امضاء کننده حجت است ماده ۱۳۰۱ ق.م.). وانگهی مفاد و مندرجات سند امضا شده با انکار و تردید از اعتبار نمی افتد. اماره اصالت سند را با آوردن دلیل باید خنثی کرد و این دلیل را باید کسی بدهد که ادعا دارد سند سفید امضاء شده و برخلاف معهود پر شده است یا مقصود ایجاد طرح قرارداد و تمرین خط بوده است.