مانند اینکه زندانی فراری برای باز کردن راه فرار خود به جمعیتی شلیک کند و در اثر این اقدام کسی آسیب ببیند

مانند اینکه زندانی فراری برای باز کردن راه فرار خود به جمعیتی شلیک کند و در اثر این اقدام کسی آسیب ببیند. ▪در اصطلاح مدنی، مسؤولیت به معنای تعهد قانونی شخص بر رفع ضرری که به دیگری وارد کرده است، خواه این ضرر ناشی از تقصیر خود وی باشد یا ناشی از فعالیت او شده باشد . در فقه نیز برای مسؤولیت از واژه ضمان استفاده شده است. مسؤولیت چهره‌های مختلفی دارد که نام برخی از آنها عبارت است: مسؤولیت اخلاقی، مسؤولیت تقصیری، مسؤولیت تضامنی، مسؤولیت مدنی، مسؤولیت جزایی و ... . ▪مسؤولیت مدنی عبارت است از مسؤولیت شخصی که در مقام جبران خسارت قرار می‌گیرد. به عبارتی، «مسؤولیت در مقام خسارتی که شخص(یا کسی که تحت مراقبت یا اداره شخص است) یا اشیاء تحت حراست وی به دیگری وارد می‌کند و همچنین مسؤولیت شخص بر اثر تخلف از انجام قرارداد». مسؤولیت مدنی در مقابل مسؤولیت کیفری قرار می‌گیرد و خود به دو بخش تقسیم می‌شود: الف) مسؤولیت قراردادی؛ ب) مسؤولیت خارج از قرارداد. تفاوتهایی در مسؤولیت کیفری ناشی از تقصیر و مسؤولیت مدنی ناشی از تقصیر که شرح آن گذشت، وجود دارد. ▪مفهوم تقصیر در قانون مجازات اسلامی تبصره ماده ١۴۵ قانون مجازات اسلامی در تعریف تقصیر مقرر می‌دارد: «تقصیر اعم از بی احتیاطی و بی مبالاتی است. مسامحه، غفلت، عدم مهارت و عدم رعایت نظامات دولتی و مانند آنها، حسب مورد، از مصادیق بی‌احتیاطی یا بی مبالاتی محسوب می‌شود». بی احتیاطی انجام عملی است که از دید عرف، یک انسان دور اندیش آن را مرتکب نمی‌شود. احتیاط اقدام به کاری است که باید از آن پرهیز شود. مثل عبور از چراغ قرمز یا حرکت در سراشیبی با سرعت زیاد و مانند آنها. بی احتیاطی خطای انسانی است که پیامد کار خود را در وضع خاص پیش بینی نمی‌کند. به عبارت دیگر رفتار او با الگوهای انسان دور اندیش و پیش بین منطبق نیست. شخص بی‌احتیاط کسی است که بدون پیش بینی های لازم و متعارف اقدام به عملی می‌کند که منجر به حادثه می‌شود. پس بی احتیاط در یک حالت خلا ذهنی محض و عالم خبری و نادانی اقدام به رفتار پر خطر می‌کند. همچنین در خصوص واژه «بی‌مبالاتی»، باید گفت بی‌مبالاتی ترک فعلی است که از دید عرف انجام آن لازم باشد، همانند عدم رفع نقص فنی اتومبیل و حرکت کردن با همان اتومبیل معیوب که منجر به ورود خسارت گردد. برخی از اساتید در خصوص بی‌مبالاتی گفته اند بی‌مبالاتی همان بی‌احتیاطی به صورت ترک فعل است. بی مبالاتی، غفلت، مسامحه، سهل انگاری و اهمال از نظر معنی مترادف‌اند. مقصود از بی‌مبالاتی ترک تکلیفی است که مقتضای پیشگیری از نتایج ناخواسته مجرمانه است. «مهارت» انجام کاری است که انسان باید دارای توانایی لازم(اعم از توانایی جسمی، ذهنی و ...) در آن کار باشد. در واقع شخص، با دست زدن به کاری که توانایی لازم برای انجام آن را ندارد، مرتکب تقصیر شده است. از نظر برخی حقوقدانان، عدم مهارت یعنی نداشتن توانایی جسمانی و روانی در انجام کاری که حسن انجام آن مستلزم داشتن توانایی مذکور است. مثالی که در خصوص عدم مهارت می‌توان ذکر کرد، موردی است که شخصی، آموزش لازم و کافی برای رانندگی ندیده است و به رانندگی می‌پردازد و یا پزشکی که دوره های لازم برای یک فعالیت پزشکی را ندیده است و مبادرت به انجام آن می‌نماید. در خصوص «عدم رعایت نظامات دولتی» که در متن تبصره ماده ١۴۵ قانون مجازات اسلامی ذکر شده است باید گفت که نظامات دولتی ضابطه ها و مقرراتی است که به وسیله نهادهای صلاحیت دار تعیین شده افراد در مقابل انجام پاره‌ای از فعالیت ها مکلف به اجرای آنها هستند، مثل عبور از سوی مخالف خیابان یکطرفه. با توجه به تعاریف و مباحث تقصیر در دراصطلاح حقوق کنونی ،تقصیر یعنی کاري که توسط کسی انجام که عامل ورود ضرر به دیگري شده است که این کار به صورت نامشروع و ناپسند در عرف و جامعه مورد توجه است که قابلیت انتساب به مرتکب را دارا می باشد. با توجه به توضیحات فوق‌الذکر، اصطلاح تقصیر چنان به نظر می‌رسد که شخص در برابر کوتاهی و مسامحه عمل خود(اعم از فعل و ترک فعل) مسؤول جبران خسارت وارد شده می‌باشد. ▪مسؤولیت کیفری در تعریف مسؤولیت کیفری، میان اساتید حقوق اختلاف نظر مشاهده می-گردد و تعریف واحدی از آن ارایه نشده است. برخی از حقوقدانان معتقدند که مسؤولیت کیفری عبارت است از قابلیت یا اهلیت شخص برای تحمل تبعات جزایی رفتار مجرمانه خود. هدف از بار کردن مسؤولیت کیفری بر شخص مقصر و به مجازات رساندن ایشان، این است که شخص مرتکب متنبه گردد و سایر اشخاص نیز متوجه سختگیری قانونگذار نسبت به تعرض به حقوق جامعه گردند و از این طریق، هم بتوان خسارات وارده را جبران نمود و هم به نوعی از وقوع جرایم پیشگیری نمود. در واقع مسؤولیت کیفری شخص مقصر، در نتیجه واکنش یا دفاعی است که جامعه از خود در برابر مجرمان نشان می‌دهد.