صدور اسناد مالکیت املاک مشمول اصلاحات ارضی — قانون امور حسبی ماده ۳۳۵ اگر از

صورتی که اشخاص نامبرده اصلاً نباشند یا در ایران نباشند به کنسول یا سایر نمایندگان سیاسی دولت متبوع متوفی تسلیم می نماید. بنابراین قانونگذار تکلیف ترکه بر جای مانده در ایران از متوفی تبعه خارجی بدون وارث را مشخص کرده و آنچه محل گفتگو است، ترکه بدون وارث اتباع داخلی است. قدر مسلم این که بر مبنای مواد ۳۲۷ و ۳۲۸ قانون امور حسبی منظور از حاکم در ماده ۸۶۶ قانون مدنی دادستان و دادگاه است. برخی از استادان حاکم را نه مالک و نه وارث، بلکه فقط مأمور اداره ترکه بدون وارث متوفی دانسته و نتیجه گرفته اند کسی که وارث ندارد، می تواند نسبت به تمام ترکه وصیت کند و نباید تصور شود که نفوذ دو ثلث وصیت منوط به اجازه حاکم است. این نظریه موافقان و مخالفانی در فقه و حقوق دارد که پرداختن به آنها از این مبحث خارج است. اما به نظر نمی رسد بتوان دولت را در شمار ورثه آورد. زیرا ماده ۸۶۶ قانون مدنی ناظر به اداره ترکه و نه تملک آن است. گواه این امر مفاد ماده ۳۳۰ قانون امور حسبی راجع به ترکه متوفی بلاوارث است که مقرر میدارد در صورتی که متوفی برای اجرای وصیت خود وصی معین کرده باشد اداره ترکه به وصی واگذار میشود. افزون بر این ها، ماده ۳۲۷ به بعد قانون امور حسبی ترتیب اجرای ماده ۸۶۶ قانون مدنی را معین نموده است و هیچ یک از مواد مذکور در فصل هشتم قانون امور حسبی راجع به ترکه متوفای بلاوارث دلالت بر ورثه بودن دولت نمی کنند. مقرره دیگری که حکایت از صرف مدیریت دولت نسبت به ترکه متوفای بدون وارث - و نه مالکیت دولت نسبت به این گونه اموال می نماید در ماده ۳ قانون تأسیس سازمان جمع آوری و فروش اموال تملیکی و اساسنامه آن آمده است که می گوید اموالی مجهول المالک بلا صاحب به استثنای اموال قاچاق بلا صاحب و صاحب متواری ارث بلاوارث و اموالی که از باب تخمیس خروج از ذمه و اجرای اصل چهل و نهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و دیگر قوانین در اختیار ولی فقیه حاکم) است، با اذن کلی ایشان در اختیار سازمان قرار می گیرد تا به طور جداگانه حسب دستور معظم له در جهت نگهداری اداره و فروش آنها اقدام نماید. افزون بر اینها طبق اصل ۴۵ قانون اساسی ارث بدون وارث در زمره اموالی ا بروجردی عبده، محمد - کلیات حقوق اسلامی همان منبع، صفحة ۳۴۵. امامی دکتر سید حسن - حقوق مدنی جلد سوم همان منبع صفحات ۹۹ تا ۱۰۱. کاتوریان دکتر ناصر - وصیت در حقوق مدنی ایران همان منبع صفحات ۲۶۵ و ۲۶۶. کاتوریان دکتر ناصر - دوره عقود معین جلد سوم همان منبع صفحات ۳۸۰ و ۳۸۱ جعفری لنگرودی دکتر محمد جعفر دوره حقوق مدنی وصیت، همان منبع صفحه ۲۱۳. قانون امور حسبی ماده ۳۳۵ اگر از تاریخ تحریر ترکه تا ۱۰ سال وارث متوفی معلوم شود، ترکه به او داده میشود و پس از گذشتن مدت نامبرده باقیمانده ترکه به خزانه دولت تسلیم میشود و ادعای حقی نسبت به ترکه از کسی به هر عنوان که باشد پذیرفته نیست. ذکر شده که صرفاً در اختیار حکومت اسلامی و نه در مالکیت آن است و به تصریح قانونگذار اموال مذکور در این اصل، فقط ... در اختیار حکومت اسلامی است تا بر طبق مصالح عامه نسبت به آنها عمل نماید. تفصیل و ترتیب استفاده از هر یک را قانون معین می کند. اما آنچه که در این باره مبنای عمل در حقوق ثبت محسوب می شود بند ۲۷۳ مجموعه بخشنامه های ثبتی است که مقرر میدارد اعلام اداره امور سرپرستی و درخواست خزانه داری کل از نظر اجرای بند ۹ ماده ۲۹۹ قانون امور حسبی برای ثبت ملک متوفای بلاوارث به نام دولت کافی خواهد بود. مطالبه مدارک دیگری لازم نیست. گفتنی است که ماده ۲۹۹ قانون امور حسبی بندهایی ندارد تا بند ۹ آن موضوعیت یابد. متن ماده ۲۹۹ قانون امور حسبی عیناً چنین است ترتیب صدور سند مالکیت به نام ورثه یا موصی له نسبت به اموال غیر منقول که به نام مورث ثبت شده است در آیین نامه وزارت دادگستری معین میشود. بنابراین منظور از بند ۹ ماده ۲۹۹ قانون امور حسبی در بند ۲۷۳ مجموعه بخشنامه های ثبتی، ظاهراً ماده ۹ آیین نامه راجع به ماده ۲۹۹ قانون امور حسبی مصوب ۱۳۲۲ است که در آن می خوانیم در مورد متوفای بلاوارث اگر در ظرف ده سال مقرر در قانون امور حسبی وصیت نامه ای ابراز شود که قابل ترتیب اثر بوده و برای تحریر ترکه آگهی نشده باشد، مفاد وصیت نامه به ترتیب مذکوم در ماده فوق و با قید این که متوفی، بلاوارث معرفی شده است آگهی می گردد و در صورتی که در مدت سه ماه از تاریخ انتشار آخرین آگهی اعتراضی نرسیده مورد وصیت به نام موصی له یا مصرفی که برای آن وصیت شده است ثبت و باقی ملک اگر وارثی پیدا نشد به نام دولت ثبت خواهد شد. این توضیح ضروری است که منظور از انتشار آگهی مفاد وصیت نامه به ترتیب مذکور در ماده فوق که در متن ماده ۹ آیین نامه راجع به ماده ۲۹۹ قانون امور حسبی آمده، ماده ۸ همان آیین نامه است که بر اساس آن در صورت معلوم نبودن توافق یا اختلاف ورثه نسبت به وصیت نامه ای که به موجب قانون قابل ترتیب اثر است اداره ثبت محل مراتب را به هزینه شخص ذینفع در سه نوبت به صورت هر ماه یک بار آگهی می کند و در آگهی مفاد وصیت نامه مزبور و این که از طرف چه کسی و در چه تاریخی ابراز شده را قید و متذکر می شود که چنانچه کسی نسبت به وصیت نامه ابرازی اعتراض دارد باید در ظرف سه ماه از تاریخ انتشار آخرین آگهی اعتراض خ. ر. ب. اداره ثبت محل تسلیم نماید و در صورت انقضای مدت مذکور و عدم وصول اعتراض ملک مورد وصیت به نام موصی له یا مصرفی که برای آن وصیت شده است در دفتر املاک ثبت خواهد شد.