مبیع است نه ایجاد یا پیدایش حق شفعه — شفیع باید چه مبلغی را به خریدار

۱۴ مهلت اخذ به شفعه: همانطور که گفته شد، مهلت عرفی از تاریخ آگاهی و اطلاع است و اصل نیز بر عدم آگاهی م. ب.. ۱۵- چنانچه شریک خواهان از میزان دقیق ثمن مطلع نباشد تکلیف چیست؟ به نظر میرسد حداقل قیمت حدودی را باید در صندوق دادگستری تودیع نماید و جهل به میزان ثمن و عدم پرداخت دقیق ثمن باعث نمیشود حق وی از بین برود. ولی ملکف است پس از آگاهی از میزان دقیق ثمن نسبت به پرداخت آن اقدام کند. ۱۶ - زمان ایجاد مالکیت شفیع نسبت به ملک اعمال حق شفعه پرداخت ثمن و اعلان اراده باعث تملک قهری شفیع میشود بدون انجام عمل حقوقی دیگر، لذا استقرار مالکیت وی از این تاریخ است نه تقدیم دادخواست یا صدور حکم قطعی. البته سبب، اراده است که تملک قهری ایجاد میکند. ۱۷ - شفیع باید چه مبلغی را به خریدار بدهد، ثمن قراردادی یا قیمت واقعی؟ ماده ۸۰۸ قانون مدنی در این باره صراحت لازم را دارد، بنابراین میزان ثمن پرداختی ثمنی است که خریدار به فروشنده داده است هر چند در زمان اعمال حق شفعه افزایش قیمت داشته باشد. لازم به توضیح است حتی اگر ثمن معامله مبلغی غیر واقعی و گزاف هم باشد شفیع برای اعمال حق شفعه باید تمام آن را به خریدار پرداخت نماید. ۱۸ - اگر پرداخت ثمن معامله به اقساط باشد، آیا شفیع باید ثمن را نقداً به خریدار بپردازد یا زمان سررسید؟ راه حلی است عادلانه در جمع دو حق که شایسته بود قانون گذار بدان توجه کند و پیشینه بحث را در فقه از یاد نبرد کاتوزیان بقاع ش ۱۴۴؛ شیخ طبرسی، المبسوط، ج ۳). نظر دوم اکثریت فقها اعتقاد دارند اخذ به شفعه فوری است و این مسئله اقتضای آن را دارد حتی در مواقعی که ثمن مؤجل یا اقساط است شفیع آن را نقداً به خریدار بپردازد تا شرایط اعمال حق شفعه فراهم گردد امامی حقوق مدنی، ج ۳، ص ۲۹؛ علامه حلی قواعد الاحکام، ج ۲، ص ۲۵۲؛ شیخ مفید، المقنعه، ص ۶۲۰؛ محقق حلی، شرائع الاسلام، ج ۳، ص ۲۰۸ شیخ طوسی النهایه فی مجرد الفقه و الفتاوی، ص ۴۲۵). نظر سوم این گروه معتقدند شفیع علاوه بر اختیاراتی که حسب نظر اول دارد می تواند فوراً اخذ به شفعه نماید، اما ثمن را در زمان سررسید بپردازد. زیرا اگر تأخیر در اعمال حق مستند به غرض عقلایی و عذر موجهی باشد، سبب سقوط شفعه نمیشود. دکتر صفایی پس از ذکر هر سه دیدگاه در نتیجه بیان میدارد دیدگاه اخیر صحیح تر به نظر می رسد، زیرا تأخیر در پرداخت ثمن امتیازی برای شفیع است. او میتواند از این نفع بگذرد و با پرداخت فوری ثمن اخذ به شفعه کند یا از این امتیاز استفاده کند و ثمن را در همان اجل بپردازد. تأخیر در اخذ به شفعه نیز در این فرض موجه است و مانع از سقوط شفعه میشود. ۱۹ آیا اقاله بیع ابتدایی باعث از بین رفتن حق شفیع میشود؟