محمد هادی عبداله پور - دکتر غلامعلی صدقی — ب گروه دوم قائل بر این مطلب

/ موسوی نوروزی گاهی از اوقات قرار دادی که منعقد میشود ممکن است این قرارداد به دلایلی منحل یا باطل گردد در چنین صورتی اگر قرارداد منحل شود و فروشنده ثمن معامله به خریدار مسترد ننماید خریدار می بایست دادخواستی با عنوان استرداد ثمن معامله تقدیم دادگاه صالح نماید در چنین صورتی قاضی دادگاه بعد از احراز این مطلب که معامله منحل فسخ انفساخ، تفاسخ) یا باطل شده باشد دادگاه حکم به استرداد ثمن معامله را صادر و اعلام مینماید. یکی از دعاوی رایج که در محاکم حقوقی مطرح می شود دعوای اعلام بطلان معامله، استرداد ثمن معامله و مطالبه غرامت طبق رأی وحدت رویه ۸۱۱ هیات عمومی دیوانعالی کشور است که در این فصل نحوه رسیدگی به چنین دعوایی را به صورت کاربردی بیان می نماییم . همانطور که در مبحث رسیدگی شکلی به دعوای اعلام بطلان معامله گفته شد قاضی دادگاه میبایست به نکاتی در این خصوص دقت نماید که همان مباحث فوق الذکر در خصوص دعوای معنونه نیز صدق می کند حال سوالاتی در این خصوص مطرح می شود که به شرح ذیل به آنها می پردازیم ۱ - عنوان دعوا ابطال معامله بایستی باشد یا بطلان آن؟ در خصوص این که آیا دعوای ابطال معامله صحیح م. ب. یا بطلان معامله؟ دو رویه بین قضات وجود دارد الف ) گروهی از قضات محترم قائل بر این مطلب هستند که تفاوتی بین دعوای ابطال با بطلان معامله وجود ندارد. این گروه در توجیه استدلال خود عنوان می نمایند: ۱- اصل بر قابلیت استماع دعاوی است و هدف از طرح دعوا احقاق حق م. ب. نه فصل خصومت؛ لذا چنین دعوایی قابلیت پذیرش را چه در قالب ابطال معامله و یا بطلان آن دارد ۲۰ قاضی دادگاه تا جایی که می تواند باید شرایطی را ایجاد نماید که هزینه دادرسی مضاعف از اصحاب دعوا اخذ نشود به عبارت دیگر اصل عدم اخذ هزینه دادرسی مضاعف است و اگر قاضی دادگاه با این استدلال که دعوی اعلام بطلان معامله صحیح م. ب. نه ابطال آن قرار عدم استماع دعوا صادر نماید خواهان می بایست مجدداً طرح دعوا نموده و هزینه دادرسی دیگری نیز بپردازد. ب گروه دوم قائل بر این مطلب می باشند که دادخواست اعلام بطلان معامله صحیح است نه ابطال آن . در این خصوص به نمونه دادنامه و نظریه های مشورتی به شرح ذیل اشاره میشود " ابطال " و " بطلان " علی رغم وحدت ریشه لغوی متفاوت از یکدیگر هستند؛ از حیث: ۱- معنا و مفهوم بطلان به معنای باطل بودن است یعنی عدم صحت موضوع از بدو امر لیکن ابطال به معنای باطل کردن و مستلزم صحت اولیه موضوع م. ب. . ۲- ماهیت بطلان دارای اثر قهقرایی است یعنی از ابتدا عقد تشکیل نشده و حکم صادره در خصوص آن اصطلاحاً اعلامی م. ب. لیکن ابطال فاقد چنین اثری بوده و آثار آن از تاریخ ابطال بوده تأسیسی است . - کاربرد؛ بطلان ناظر بر اصل عقد و ماهیت آن است ولی ابطال ناظر بر سند و شکل تنظیم آن م. ب. توضیح این که اگر متعاقب عقد صلحی و براساس آن عقد سندی رسمی تنظیم شود اگر عقد صلح به هر دلیلی باطل باشد (مثلاً بطلان ناشی از فقدان قصد و یا ...) می توان سند رسمی (صلح نامه) مربوط به آن را ابطال نمود . هر رابطه حقوقی الزام آور دارای عقدی تعهد) مبنایی است که اسناد مثبت آن از جمله اسناد رسمی ظهور در حدوث آن عقد) دارند . " بطلان " ناظر بر عقد مبنایی و ابطال " (عمدتاً) مربوط به اسناد مثبته م. ب..