مطالبه ی بهای حق ریشه و نسق زراعی — (۵) طبق برخی آرای اصراری دیوان عالی

بنابراین دادخواست مطالبه ی بهای نسق زارعانه باید در محل اقامت خوانده و یا دادگاهی که عقد در حوزه ی آن واقع شده است یا تعهد باید در آنجا واقع بشود، مطرح شود. با این حال برخی از محاکم حق زارعانه را در حکم مال غیر منقول دانسته اند و دادگاه محل وقوع مال غیر منقول را صالح به رسیدگی می دانند. پس از صدور رأی محکومیت خوانده به پرداخت حق ریشه و قطعیت رأی اجراییه صادر میشود و م. ع. مکلف است ظرف مهلت ۱۰ روز نسبت به اجرای آن اقدام کند. در غیر این صورت اموال وی از جمله ملکی که نسبت به آن ادعای حق ریشه شده است قابل توقیف است و از طریق مزایده به فروش میرسد. (۱) زارع در صورتی می تواند مطالبه ی حق ریشه کند که ملک از دست او خارج شده باشد و در فرضی که ملک در تصرف زارع است مالک تعهدی نسبت به پرداخت حق ریشه ندارد. (۲) حق زارعانه تنها در املاک مزروعی ایجاد میشود و در مورد سایر املاک موضوعیت ندارد. (۳) صرف انعقاد قرارداد و اقدام به زراعت توسط زارع موجد حق زارعانه نبوده است؛ بلکه تصرفات زارعانه باید استمرار داشته باشد. یا در قالب یکی از عقود زراعی باشد و غصب ایجاد حقی برای زارع نمی کند. (۵) طبق برخی آرای اصراری دیوان عالی کشور، اگر صراحتاً ذکر شده باشد. مستأجر حق دسترنج و یا حق ریشه ندارد، دسترنج و نسق زارعانه را نمیتوان مطالبه کرد؛ اما نظر مخالفی نیز وجود دارد که حق زارعانه در حین انعقاد قرارداد زراعی و قبل از ایجاد حق زارعانه قابل اسقاط نیست؛ چون اسقاط ما لم یجب محسوب میشود. (۶) نسق زارعانه در حقیقت مانند حق کسب و پیشه است و عده ای معتقدند حق زارعانه مشابهی حق کسب و پیشه در کشاورزی است. با این تفاوت که موضوع حق کسب و پیشه و تجارت اماکن تجاری است؛ ولی موضوع حق زارعانه زمینهای زراعی م. ب.. حق زارعانه چه به صورت ارادی و چه به صورت قهری قابلیت نقل و انتقال را دارد و صاحب حق ریشه میتواند آن را در قالب صلح نامه ی عادی و یا رسمی به اشخاص دیگر منتقل کند. البته برخی معتقدند، اگر موجر با انتقال موافق نباشد راساً نمی توان حق زارعانه را انتقال داد؛ بلکه باید ضمن انتقال منافع عین مستأجره این انتقال انجام یابد. بنابراین می توان تجویز انتقال منافع را درخواست کرد که این نوع انتقال انتقال قضایی محسوب میشود. (۸) از آن جا که حق ریشه جزو حقوق راجع به عین املاک نیست، نقل و انتقال آن نیز نیاز به ثبت رسمی ندارد و مشمول مواد ۲۲ ۴۶، ۴۷ و ۴۸ قانون ثبت، نمی شود. (۹) اگر حق ریشه مستند به سند رسمی و یا قرارداد معتبری باشد، برای مطالبه ی بهای آن صرف دادخواست مطالبه ی بهای حق ریشه کافی است؛ ولی اگر قراردادی بین مالک و زارع در خصوص حق ریشه وجود نداشته باشد، مدعی باید ضمن دادخواست مطالبه ی بهای حق ریشه خواسته ی اثبات حق ریشه را نیز تقدیم کند. ⚠ احتیاط: ممکن است آغاز یا پایانِ مطلب در بندِ مجاور باشد. (۸) از آن جا که حق ریشه جزو حقوق راجع به عین املاک نیست، نقل و انتقال آن نیز نیاز به ثبت رسمی ندارد و مشمول مواد ۲۲ ۴۶، ۴۷ و ۴۸ قانون ثبت، نمی شود. (۹) اگر حق ریشه مستند به سند رسمی و یا قرارداد معتبری باشد، برای مطالبه ی بهای آن صرف دادخواست مطالبه ی بهای حق ریشه کافی است؛ ولی اگر قراردادی بین مالک و زارع در خصوص حق ریشه وجود نداشته باشد، مدعی باید ضمن دادخواست مطالبه ی بهای حق ریشه خواسته ی اثبات حق ریشه را نیز تقدیم کند. ۱۰) حق زارعانه قابلیت تأمین و توقیف را دارد. ۱۱) پس از اتمام قرارداد زراعی اگر مالک بخواهد ملک مزروعی خویش را از دست زارع خارج کند می تواند علیه ی زارع دعوی تخلیه را مطرح کند. در این خصوص برخی از محاکم به تخلیه ی زارع از زمین رأی نمی دهند و معتقدند، مالک صرفاً می تواند، حقوق مالکانه ی خود را دریافت کند؛ ولی برخی محاکم، حکم به ماده ی ۴ لایحه ی قانونی طریقه ی رفع مشکلات پیش بینی نشده در قوانین و ⚠ احتیاط: ممکن است آغاز یا پایانِ مطلب در بندِ مجاور باشد. ۱۰) حق زارعانه قابلیت تأمین و توقیف را دارد. ۱۱) پس از اتمام قرارداد زراعی اگر مالک بخواهد ملک مزروعی خویش را از دست زارع خارج کند می تواند علیه ی زارع دعوی تخلیه را مطرح کند. در این خصوص برخی از محاکم به تخلیه ی زارع از زمین رأی نمی دهند و معتقدند، مالک صرفاً می تواند، حقوق مالکانه ی خود را دریافت کند؛ ولی برخی محاکم، حکم به ماده ی ۴ لایحه ی قانونی طریقه ی رفع مشکلات پیش بینی نشده در قوانین و