مفهوم توزیع خسارت

حقوق مسئولیت مدنی دو بحث اساسی برای تقسیم یا توزیع زیان دارد یکی را از قواعد بیرونی به عاریت گرفته و در خود جذب نموده به نحوی که امروزه جزء قواعد اصلی آن شده است و دیگری از طبیعت ذاتی خود مسئولیت مدنی می جوشد و در طول تاریخ خود آن را جرح و تعدیل نموده است رویکرد اول که به ویژه با دخالت بیمه های مسئولیت ظهور یافت در تمام مراحل مسئولیت مدنی حضور دارد و یکی از اهداف مهم آن شده است. اندیشه توزیع زیان که پس از ایرادهای بسیار به مبانی مرسوم مسئولیت مدنی مطرح شده و نظریه تقصیر را تحت تأثیر قرار داده است بر این اساس قرار دارد که به جای احراز رابطه سببیت یا تقصیر یا وحدت و تعدد اسباب باید به فکر تعاون اجتماعی و توزیع عادلانه خسارت عهده کل جامعه بود تا همگان در سود و زیان آن شریک باشند؛ نظریات جبران خسارت غیر تقصیری و انعکاس نظریات جبران کننده در قوانین برخی کشورها مانند قانون ۱۹۸۵ فرانسه و تأثیری که در رویه قضایی دارد از آثار این رویکرد می باشند که بحث از آن تابع مهندسی اجتماعی در مسئولیت مدنی است. اما تقسیم خسارت و توزیع آن بر هر یک از اسباب زیانبار بحثی است که به موجب آن پس از دخالت عوامل مختلف با درجات تقصیر تأثیر نحوه کار و سایر اوصاف مختلف و انتساب خسارت به همه آنها سهم هر یک از زبان معین شود و به همان میزان عهده دار ایفاء تعهد باشند. برای مثال اگر تخریب منزل ناشی از کاهلی در مراقبت ملک توسط مالک و اقدام همسایه در تصرف نامتعارف باشد یا کارگری در حین کار به علت عدم رعایت قواعد ۳۶۳ برای ملاحظه این بحث رجوع شود به عبدالله خدا بخشی، تسریع در صدمه و فوت و مسئولیت ناشی از عرفی یا آیین نامه های مقرر از طرف کارفرما و بی احتیاطی خود آسیب ببیند یا در حادثه رانندگی نقص تولید اتومبیل سرعت بالای راننده و عبور مصدوم از محل ممنوع حادثه را به وجود آورد چگونه باید مسئولیت هر یک را تشخیص داد؟ در این موارد که نقش هر یک از عوامل خسارت زا در مسئولیت مدنی محرز است قدر و سهم آنها تابع قواعد مشخصی است که تقسیم زیان را عهده دارند. اشتراک یا اجتماع این عوامل اصل مسئولیت و جبران را مدلل میکند و فی الجمله آن را محرز میداند اما رابطه زیان دیده با هر یک از این عوامل و رابطه آنها با یکدیگر دشوارهایی دارد و منشأ اختلاف نظر در حقوق مسئولیت مدنی شده است که باید به بررسی آن پرداخت. از این میان رابطه بین عوامل مختلف با یکدیگر و نحوه تقسیم اولیه زیان در رابطه آنها که با مسئولیت تضامنی یا نسبی مشخص میشود مورد نظر ما نیست و تنها به نحوه تقسیم نهایی خسارت اشاره خواهیم داشت و درجات تقصیر یا تأثیر کار و قوت سبیت ناشی از عوامل مختلف را در توزیع خسارت بررسی می نماییم. ۲۴۴