مفهوم سند در مرحلة اثبات — معنی عام و خاص سند

۱۷۰. معنی عام و خاص سند: واژه سند به دو معنی عام و خاص به کار رفته است: (۱) به معنی عام سند عبارت از هر تکیه گاه و راهنمای مورد اعتماد است که بتواند اعتقاد دیگران را به درستی ادعا جلب کند خواه نوشته باشد یا گفته و اماره و اقرار؛ چنان که گفته میشود فلان خبر یا حدیث دارای سند معتبر است و مقصود این است که شخصیت های معتبر و مورد اعتمادی آن را نقل کرده اند. همچنین است وقتی که گفته می شود فلان سند تاریخی درباره رویدادی ارائه شد یا ادعای خواهان مستند به دلیلی نیست.... و مانند اینها (۲) به معنی خاص نوشته ای است که در مقام اثبات دعوا یا دفاع از آن، می تواند راه وصول به واقعیت باشد. در این معنی دیگر سند مرادف با دلیل و مدرک نیست؛ چهره خاصی از آن مفهوم عام است که به صورت نوشته در آمده و مکتوب است نه منقول. بند ۲ ماده ۱۲۵۸ ق.م. که اسناد کتبی را در زمره دلائل اثبات دعوا آورده است اشاره به همین معنی خاص است که با قید کتبی از مفهوم عام سند یا دلیل جدا می شود. پس نباید قید کتبی را در این ترکیب حشو قبیح پنداشت و به همین مناسبت در قوانین ا دکتر سید علی شایگان، حقوق مدنی ایران، ج ۱، ش ۲۲۳: ... وصف سند به کتبی در ماده ۱۲۵۸ که سابقاً ذکر شد حشو قبیح است و صفت کتبی یا غیر کتبی راجع به دلیل می تواند باشد نه سند». در قانون مدنی فرانسه نیز قید کتبی برای دلیل آورده شده است (La Preuve Literale) جدیدتر هم قید کتبی برای سند تکرار شده است.