مفهوم صلح

مفهوم صلح صلح در لغت به معنای سازش، آشتی کردن، توافق کردن، پیمانی که بر حسب آن دعوایی را حل و فصل کنند و پیمان تسلیم است[١]. در اصطلاح فقه عبارت است از توافق و سازش میان دو یا چند نفر بر ایجاد چیزی میان خودشان، از قبیل تملک عین یا منفعت مالی و یا، نقل یا اسقاط حقی و یا، ابراء دینی و غیر آن، خواه به طور رایگان و یا در ازای اخذ عوض (صلح معوض).[٢] بعضی از فقها صلح را به عقدی که برای رفع نزاع میان دو یا چند نفر تشریع شده است تعریف کرده‌اند[٣]. طبق این تعریف، صلح تنها در موارد وجود نزاع معنا می‌یابد و در نتیجه صلح بدون وجود نزاع (صلح ابتدایی) در این جای نمی‌گیرد. به نظر می‌رسد تعریف دوم از فقهای اهل سنت گرفته شده است، زیرا بسیاری از آنان شرط تحقق صلح را وجود نزاع بین طرفین می‌دانند[۵]، ولی از دیدگاه اکثر فقهای امامیه، وجود نزاع شرط صلح نیست، زیرا صلح هر چند در اصل برای از بین بردن نزاع تشریع شده است، لکن قطع نزاع حکمت تشریع است و نه علت آن.[۵] بنابراین لازم نیست در همة موارد صلح نزاعی وجود داشته باشد. محقق نجفی سخنی دارد که این گفته را تایید می‌کند.[۶] مضمون سخن ایشان چنین است: هرچند صلح در اصل برای رفع تنازع میان طرفین دعوی تشریع گشته، لکن وجود خصومت در صلح را باید از حکمت‌هایی دانست که شمول آن لازم و ضروری نیست، مثل مشقت در نماز قصر، نقصان قیمت در رد به عیب و... از این رو، تعریف نخست مطابق با دیدگاه فقهای امامیه است. قانون مدنی نیز در مواد ٧۵٢ و ٧۵٨ این مفهوم گسترده از صلح را پذیرفته است و در واقع با پذیرش صلح در مقام معامله بدون آنکه احکام خاصه آن معامله به وجود آید (<a class="artref" href="/ماده/ماده-758-a_0815110236405">ماده ٧۵٨ ق. م</a>) صلح ابتدایی را در کنار صلح بر اختلاف و نزاع در معنایی وسیع‌تر جای داده است.[٧] قانون مدنی فصل هفدهم خود را در قالب نوزده ماده به عقد صلح اختصاص داده ولی تعریف روشن و دقیقی از این عقد ارائه نداده است و در مادة ٧۵٢ ق.م راجع به این عقد می‌گوید &#34;صلح ممکن است یا در مورد رفع تنازع موجود و یا جلوگیری از تنازع احتمالی یا در مورد معامله و غیر آن واقع شود.&#34; اما همان‌طورکه استاد جعفری لنگرودی نیز متذکر شده است، این ماده در واقع عقد صلح را تعریف نکرده است بلکه به بیان چهار قسم از این عقد پرداخته، یعنی: الف- صلح دعوای موجود. ب- صلح دعوای محتمل. ج- صلح در مقام معاملات. د- صلح با انتفای دعوی در خارج از معاملات، که عبارت &#34;و غیر آن&#34; بیانگر آن است که موجب ابهام نیز شده است.[٨] برخی از حقوق‌دانان با توجه به مواد ٧۵٢ و ٧۵٨ صلح را این گونه تعریف کرده‌اند: صلح عقدى است که به موجب آن طرفین، تنازع موجودى را قطع و یا ازتنازع احتمالى جلوگیرى مى کنند، ویا به موجب آن طرفین مزبور معامله دیگرى مى‌کنند بدون اینکه شرایط و احکام خاصه آن معامله لازم الرعایه باشد.[١٠] مرحوم امامى صلح را این گونه تعریف مى کند: صلح عبارت از تراضى و تسالم بر امرى است، خواه تملیک عین باشد یا منفعت و یا اسقاط دین و یا حق و یا غیرآن.[١٠] این تعریف دقیقا همان تعریف رایج فقهاى امامیه بعد از شیخ انصارى است.[١١] کاتوزیان در تعریف صلح می‌نویسد: درمفهوم و جوهر صلح نوعى «تسالم» یا به بیان دیگر گذشت‌هاى متقابل وجود دارد و همین امتیاز است که آن را ازسایر معاملات ممتاز مى کند و به صورت معامله اى مستقل درمى آورد. یعنى در هر مورد که وجود حقى بین دو نفر مشتبه است و یا مورد تنازع قرار گرفته است یا هدف این است که از تنازع احتمالى پرهیز شود، عقدى که بر این مبنا و گذشت‌هاى متقابل طرفین واقع مى شود صلح است، هر چند که نتیجة آن و وسیلة تسالم، ایجاد حق یا انتقال یا اسقاط آن باشد. این تلقى منطقى از صلح، امتیاز این عقد را از سایرقرار دادها به خوبى نشان مى دهد و استقلال آن را در کنار بیع و معاوضه وهبه و اجاره توجیه مى کند. استاد جعفری لنگرودی عقد صلح را چنین تعریف می‌کنند: &#34;صلح عبارت است از توافق برای ایجاد یا انتفاء یک یا چند اثر حقوقی بدون اینکه بستگی به احکام خاصة عقود معین (نشانگر مستقل بودن صلح در مقایسه با سایر عقود معین) داشته باشد.&#34;[١٢] طبق این تعریف تراضی و تسالم که جوهرة اصلی عقد صلح است و جز با توافق طرفین حاصل نمی‌شود به خوبی نمایان است. بدین ترتیب، هیچ محدودیتی برای مورد صلح وجود ندارد. قالبی است وسیع‌تر از همة عقود معین که برای تحقق حاکمیت اراده فراهم آمده است[١٣]. در حقوق فرانسه (ماده ٢٠۴۴) مانند نظر پاره‌‌ای از فقهای عامه، صلح تنها در مقام رفع منازعه منعقد می‌شود.[١۴] پی نوشت برای مطالعه بیشتر مقاله ذیل را مطالعه فرمایید: عقد صلح و نسبت آن با ماده ١٠ ق.م. از دیدگاه استاد جعفری لنگرودی نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی نویسندگان سید محمد صادق طباطبایی دانشیار گروه حقوق دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، محمد امینی دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق خصوصی دانشگاه اصفهان 2 comments بختیار سید نظامی 3 1