مفهوم و اعتبار سند ۲۷۷

مانند اسناد سجلی تولد و وفات در زمره اسناد نیست. تنها فرضی که قانون مدنی به منظور اخراج نوشته ای از زمره اسناد تصریح کرده تنظیم شهادتنامه است که شخص یا گروهی اطلاعات و مشاهدات خود را درباره عمل یا واقعه ای که در آن دخالت نداشته اند، در نوشته ای می آورند. ماده ۱۲۸۵ ق.م. بدین عبارت بیان شده است: شهادتنامه سند محسوب نمی شود و فقط اعتبار شهادت را خواهد داشت و از ملاک آن می توان نتیجه گسترده تری گرفت که هرگاه اشخاصی که در وقوع معامله یا تصرف یا تنظیم سندی دخالت نداشته اند درباره آن از اطلاع یا مشاهده خود نظری بدهند، گفته آنان سند محسوب نمی شود، هر چند که در نوشته ای باشد و باید آن را شهادتی مکتوب گفت. پس شهادتنامه و اظهار نظر کارشناس در امور فنی و معاینه محل و نوشته حاوی تحقیق محلی سند نیست؛ در حالی که اگر شخص یا گروهی به زبان خود و به سود دیگری اقرار کنند و آن را بنویسند، باید آن را سند شمرد. این حکم اهمیت پیشین خود را از دست داده است، زیرا با حذف مواد محدود کننده اعتبار شهادت ۱۳۰۶) به بعد برای اثبات اعمال حقوقی نیز میتوان به شهادت استناد کرد. با وجود این هنوز هم از آثار حقوقی تمیز شهادتنامه از سند نباید غافل ماند به عنوان مثال اجرای مفاد سندی که اصالت آن احراز شده بر دادگاه واجب است، در حالی که ارزیابی اعتبار شهادت با دادگاه است و احتمال دارد شهادت گروهی بزرگ وجدان قاضی را قانع نسازد.