ممنوعیت واگذاری موضوع پیمان به شخص ثالث — بند (الف) ماده ۲۴ شرایط عمومی پیمان

اجرای موضوع پیمان توسط پیمانکار قائم به شخص اوست. در نتیجه، طبق بند (الف) ماده ی ۲۴ شرایط عمومی پیمان پیمانکار حق واگذاری پیمان به دیگران را ندارد. منظور از حق واگذاری پیمان به دیگران واگذاری تمام موضوع پیمان به اشخاص ثالث است. گاهی ممکن است پیمانکاری پس از برنده شدن در مناقصه و امضای پیمان پیمان را به شخص ثالث واگذار و درصدی از مبلغ پیمان را برای خود پیمان فی مابین خود با پیمانکار را فسخ کند. زیرا، کارفرما موضوع پیمان را با احراز ناحیه ی پیمانکار به شخص ثالث، کارفرما را از هدف اجرای موضوع پیمان به دست شخص شایسته و با صلاحیت، دور می کند و این حق برای کارفرما همواره محفوظ است که در صورت آگاهی از رفتار ناپسند و غیرقانونی و خلاف تعهد پیمانکار، با انحلال پیمان رابطه ی حقوقی و قراردادی خود را با وی قطع کند. بند (الف) ماده ۲۴ شرایط عمومی پیمان کاملاً با ماده ۲۶۸ قانون مدنی منطبق است. زیرا ماده مرقوم می گوید: انجام فعلی در صورتی که مباشرت شخص متعهد شرط شده باشد، به وسیله دیگری ممکن نیست مگر با رضایت متعهدله در بند (الف) ماده ۲۴ پیمان پیمانکار متعهد و کارفرما متعهدله است. امضای پیمان توسط پیمانکار در شرط بالا به این مفهوم است که پیمانکار باید مباشرتاً موضوع پیمان را انجام دهد و از واگذاری آن به دیگری خودداری کند. از آنجا که کارفرما تحت حکومت قوانین بالادستی حق ندارد برای واگذاری تمام پیمان به شخص ثالث رضایت داشته باشد، در نتیجه اعمال قسمت اخیر ماده ۲۶۸ قانون مدنی که می گوید: ... مگر با رضایت متعهدله» در پیمان امکان پذیر نیست. با این حال چون پیمانکار نمی تواند تمامت موضوع پیمان را رأساً و به تنهایی انجام دهد لذا به تجویز بند (ب) ماده ی ۲۴ شرایط عمومی پیمان پیمانکار می تواند به منظور تسهیل و تسریع در اجرای قسمت یا قسمتهایی از عملیات موضوع پیمان، پیمانهایی با پیمانکاران جز ببندد، مشروط به آن که آنان را از واگذاری کار به دیگران ممنوع کند. بنابر این، انتقال کل موضوع پیمان با واگذاری بخش یا بخشهایی از عملیات موضوع پیمان به دیگران متفاوت است. در فعل نخست واگذاری تمامت موضوع پیمان به دیگران پیمانکار از شأن پیمانکاری به صنف دلالی تنزل می کند ولی در فعل دوم (واگذاری بخشهایی از عملیات موضوع پیمان به دیگران) شان پیمانکاری او حفظ و اقتدار و مدیریت وی را در سازماندهی کارها به نمایش می گذارد. زیرا، هنر پیمانکار این است که عوامل سرمایه، نیروی انسانی، مصالح و ماشین آلات را به گونه ای راهبری کند که موضوع پیمان با مطلوبیت کامل به سامان رسد. یکی از تعهدات پیمانکار در واگذاری بخشهایی از کار به پیمانکاران جز این است که اگر در اسناد پیمان لزوم تأیید صلاحیت پیمانکاران جز مقرر شده باشد، پیمانکار موظف است که تأیید کارفرما را در این خصوص تحصیل کند. چه آنکه ممکن است به علت حساسیت برخی از کارهای مهم پیمان، کارفرما به منظور جلوگیری از هرگونه اجرای نامطلوب آن نوع کارها، لزوم تأیید تجربه و صلاحیت و حسن سابقه ی پیمانکار جز را در آن کارهای خاص احساس کند. بدین جهت در ادامه ی بند (ب) ماده ی ۲۴ شرایط عمومی پیمان آمده: «در صورتی که در اسناد و مدارک پیمان کارفرما لزوم صلاحیت پیمانکاران جز را پیش بینی کرده مورد تحصیل نماید». نکته ی دیگر این که گرچه واگذاری قسمت یا قسمتهایی از کار پیمان به دیگران در تجویز شده و پیمانکار می تواند قراردادهایی در این زمینه با پیمانکاران جز منعقد کند با این حال مسئولیت کار پیمانکاران جز در قبال کارفرما به عهده ی پیمانکار است. این مسئولیت هم در خصوص برنامه ی زمانی اجرای کار است و هم در مورد مطلوبیت کار آنان به عبارت روشن تر پیمانکار نمی تواند در صورت تأخیر در اجرای کارها از زیر بار تعهدات خویش در برابر کارفرما شانه خالی کند به این بهانه که من مقصر نبودم بلکه پیمانکار جز من در انجام کارها تأخیر داشته است. یا چنانچه کیفیت کار مطابق استانداردها و مشخصات فنی نباشد حق ندارد این امر را به فعل پیمانکار جز مستند کند. از این رو، در ادامه ی بند (ب) ماده ی ۲۴ شرایط عمومی پیمان آمده است: «این واگذاری نباید از پیشرفت کار طبق برنامه ی زمانی اجرای کار بکاهد، و به هر حال، به هیچ روی از مسئولیت و تعهدات پیمانکار نمی کاهد. پیمانکار مسئول تمام عملیاتی است که توسط پیمانکاران جز یا کارکنان آنها انجام میشود.