منتفی شدن موضوع داوری — می ماند زیرا خسارت ناشی از اتلاف

به عقیده برخی اگر موضوع داوری به جهتی منتفی شود، داوری نیز منتفی به انتفای موضوع خواهد بود. مثلاً طرفین برای حل اختلاف در خصوص مالکیت اتومبیلی، فردی را به عنوان داور انتخاب می کنند، بعداً اتومبیل به لحاظ تصادف و آتش سوزی تلف شده، از بین می رود. در اینجا دیگر موضوعی جهت اظهار نظر و رسیدگی داور وجود ندارد لذا داوری از بین می رود ... مانند اینکه بین طرفین معامله ای بوده و به خاطر آن قرارداد داوری منعقد شده است اگر معامله فسخ گردد دیگر با فسخ معامله موضوع داوری نیز منتفی میشود. ۲۲۸ این سخن با این کلیت قابل دفاع نیست زیرا برخلاف وکالت که با انتفای موضوع و ب. ت. ب. نص <a class="artref" href="/ماده/ماده-683-a_0815110236330">ماده ۶۸۳ قانون مدنی</a> که مقرر میدارد: هرگاه متعلق وکالت از بین برود یا موکل عملی را که مورد وکالت است خود انجام دهد یا به طور کلی عملی که منافی با وکالت وکیل باشد به جا آورده مثل اینکه مالی را که برای فروش آن وکالت داده بود خود بفروشد وکالت منفسخ میشود از بین می رود داوری را نمی توان تابع این حکم دانست و از نظر قواعد داوری نیز اصولاً از بین رفتن موضوع، باعث زوال داوری نمی شود زیرا علت انفساخ وکالت این است که وکیل هرگز فراتر از خود موضوع آن هم در زمانی که آن موضوع باقی باشد اختیاری ندارد و بدیهی است که اگر فروش اتومبیلی را وکالت داده باشند، با تلف آن یا فروش توسط خود موکل، وکالت منفسخ می شود و وکیل نمیتواند در مورد عوض وکالت یا توابع آن و مسایل دیگری که مرتبط با موضوع هستند اقدامی نماید زیرا وکالت برای انعقاد اعمال حقوقی داده می شود و هیچ عمل حقوقی را نمی توان در این موارد تصور نمود که مرتبط با موضوع باشد. همچنین وکیل نمی تواند معامله ای فضولی در مورد ثمن اتومبیل یا خسارت ناشی از اتلاف آن داشته باشد اما در مورد داور موضوع متفاوت است؛ داور عمل حقوقی به معنای وکالت منعقد نمی کند بلکه حکم میدهد و هر چند صدور حکم نیز نوعی عمل حقوقی و مستلزم انشا م. ب. اما از مقوله معاملات نیست و بنابراین نیازی به بقای موضوع ندارد. اگر داور برای حل اختلاف در مورد اتومبیل مذکور تعیین شده باشد و این اتومبیل تخریب شود، آیا اختلاف آنها در مورد مالکیت اتومبیل از بین می رود یا باقی است؟ بدیهی است که باقی ۳۳۸ - محمدزاده اصل حیدر داوری در حقوق ایران صص ۸۱ و ۸۲ همچنین با این مثال که موضوع داوری وجود یا عدم حق ادامه ی تصرفات استیجاری در عین معین است اما عین مزبور به واسطه حادثه کلا تلف شود شمس دکتر … مدنی جلد سوم، ص ۵۷۱) از انتفای داوری با انتفای موضوع آن دفاع شده است. این مثال مناسبت دارد اما از بین رفتن داوری با انتفای موضوع آن همان طور که در متن گفته شد باید با در نظر گرفتن نکاتی باشد که بیان نمودیم. می ماند زیرا خسارت ناشی از اتلاف اتومبیل جای خود اتومبیل را می گیرد و اختلاف در این موضوع نیز وابسته و در ادامه خود اتومبیل م. ب.. آنچه اهمیت دارد، توجه به قصد طرفین می باشد؛ به این معنا که اگر داور را تنها برای بررسی مالکیت عین مال انتخاب نموده باشند بقای آن مال و داوری در این خصوص منظور طرفین بوده و بحث از خسارت و بدل آن مال خارج از داوری محسوب خواهد شد اما در فرضی که طرفین در مورد فسخ قرارداد بیع اختلاف دارند و موضوع آن اتومبیلی است که در حین دعوا، تلف می شود، آیا موضوع داوری منتفی خواهد شد یا به اعتبار آثار فسخ به قوت خود باقی می ماند؟ روشن است که طرفین برای حل دعوای ناشی از فسخ قراردادی که موضوع آن اتومبیل است داوری را قبول کرده اند اما بقای اتومبیل قید توافق آنها نیست و داور باید در مورد مالکیت اتومبیل رأی دهد. در این حالت اگر رأی دهد که قرارداد، فسخ شده و مالکیت اتومبیل اعاده شده است در آثار حقوقی دیگر مانند قیمت آن مؤثر خواهد بود. این سخن نیز که بین طرفین معامله ای بوده و به خاطر آن قرارداد داوری منعقد شده است اگر معامله فسخ گردد دیگر با فسخ معامله موضوع داوری نیز منتفی میشود قابل پذیرش نیست زیرا نه تنها با استقلال شرط داوری مغایر است ۳۲۹ بلکه اگر در اصل دعوای فسخ اختلاف باشد، داور حق دخالت و صدور رأی را دارد.