موارد فسخ پیمان توسط پیمانکار — تأخیر در تحویل کارگاه بیش از یک

گفتیم، گرچه در شرایط عمومی پیمان صراحتاً حق فسخ برای پیمانکار شناخته نشده، با وجود این، در مواردی پیمانکار در صورت تحقق برخی رویدادها می تواند از مکانیزم ماده ۴۸ شرایط عمومی پیمان برای فسخ پیمان به سود خود بهره جوید. منتها از آنجا که در ماده ۴۸ شرایط عمومی پیمان کیفیت و چگونگی اعمال ماده ۴۸ شرایط عمومی پیمان در دست کارفرماست لذا پیمانکار نمی تواند همانند کارفرما در ماده ۴۶ شرایط عمومی پیمان، مستقلاً و مستقیماً خاتمه فسخ پیمان را با اراده ی خود محقق سازد. او ناچار است در صورت بروز مواردی که حق فسخ خاتمه) پیمان را به دست می آورد از کارفرما خواهش و درخواست نماید او را از تعهدات پیمان وارهاند و ماده ۴۸ شرایط عمومی پیمان را بر او جاری سازد. مسلماً اگر در مواردی پیمانکار جهت خاتمه فسخ پیمان به ماده ۴۸ شرایط عمومی پیمان نیاز داشته باشد، و کارفرما درخواست پیمانکار را جهت اعمال ماده ۴۸ شرایط عمومی پیمان اجابت نکند و پیمانکار به این امر همچنان اصرار ورزد مورد از موارد اختلافی خواهد بود که باید در مرجع حل اختلاف رسیدگی و درباره ی آن تصمیم لازم اتخاذ شود. به هر تقدیر در موارد زیر پیمانکار حق فسخ پیمان را دارد: (۱) عجز کارفرما از تحویل دادن کارگاه به پیمانکار در ماده ۲۸ شرایط عمومی پیمان کارفرما متعهد است که کارگاه را بی عوض و بدون معارض به پیمانکار تحویل دهد و تاریخ تحویل کارگاه نباید بیش از سی روز از تاریخ مبادله پیمان باشد. هرگاه کارفرما نتواند کارگاه را به ترتیبی تحویل دهد که پیمانکار بتواند کار را طبق برنامه زمانی تفصیلی انجام دهد دو گونه تأخیر در تحویل کارگاه پیش بینی شده است: ۱ تأخیر در تحویل کارگاه بیش از یک ماه تأخیر در تحویل کارگاه بیش از ۳۰ درصد مدت پیمان یا ۶ ماه، هر کدام که کمتر باشد. در تأخیر نوع نخست کارفرما به شرح قسمت صدر بند (ج) ماده ۲۸ شرایط عمومی پیمان مکلف به پرداخت خسارت به پیمانکار است و در تأخیر نوع دوم نیز دو حالت قابل تصور است (۱) مبلغ کارهای پیش بینی شده در محلهای تحویل نشده تا ۲۵ درصد مبلغ اولیهی پیمان است. ۲) مبلغ کارهای پیش بینی شده در محلهای تحویل نشده بیشتر از ۲۵ درصد مبلغ اولیه پیمان است. در حالت نخست پیمانکار می تواند با اطلاع قبلی ۱۵ روزه آن قسمت از کار را از تعهدات خود حذف کند و لیکن در صورت تحقق حالت دوم پیمانکار می تواند خاتمه پیمان را به کارفرما اعلام نماید. اعلام خاتمه پیمان در واقع فسخ پیمان از طرف پیمانکار تلقی میشود. چون در این حالت پیمانکار مستقیماً و مستقلاً حق فسخ پیمان را ندارد و در واقع فسخ پیمان از طرف پیمانکار از کارفرما درخواست میشود، این سوال قابل طرح است که اگر کارفرما به درخواست او اعتنا نکند پیمانکار چگونه می تواند از این حق خویش استفاده کند؟ در پاسخ این پرسش می توان گفت: هرگاه کارفرما درخواست خاتمه فسخ) پیمان پیمانکار را اجابت نکند، پیمانکار ناگزیر است برای وادار کردن کارفرما به اعمال ماده ۴۸ شرایط عمومی پیمان از طریق مرجع حل اختلاف الزام او را به خاتمه پیمان تقاضا کند. (۲) کاهش مبلغ پیمان بیش از ۲۵ درصد مبلغ اولیه برابر ماده ۲۹ شرایط عمومی پیمان تغییر مقادیر درج شده در فهرست بها و مقادیر منضم به پیمان از حقوق کارفرماست، به شرط آن که جمع مبلغ مربوط به کاهش مقادیر و حذف آنها نباید از ۲۵ درصد مبلغ اولیه پیمان بیشتر باشد وگرنه پیمانکار مخیر است به این که پیمان را با همان مبلغ کاهش یافته انجام دهد یا طبق ماده ۴۸ به پیمان خاتمه دهد. این بدان معناست که پیمانکار حق فسخ پیمان را در صورت کاهش مبلغ اولیه پیمان از بیش از ۲۵ درصد آن به دست می آورد. ۶ ( ۳) با افزایش ۱۲۵ درصدی مبلغ اولیه پیمان کارها قابل بهره برداری نباشد در بند (ج) ماده ۳۹ شرایط عمومی پیمان آمده است: «اگر ب. ت. ب. بند «الف» ماده ۲۹ عملیات موضوع پیمان تا حدود ۱۲۵ درصد مبلغ اولیه پیمان انجام شود ولی کارهای اجرا شده قابل بهره برداری نباشد و پیمانکار برای ادامه کار موافقت نکند کارفرما طبق ماده ۴۸ به پیمان خاتمه می دهد».