موقعیت سبب خواسته در دادخواست — سبب خواسته یا دعوا از جمله عناصر

دادخواست نه تنها باید حاوی خواسته یا همان موضوع دعوا باشد، افزون بر آن لازم است دارای سیبی باشد که خواسته یا موضوع دعوا را توجیه کند. سبب دعوا را باید مهمتر از خود خواسته دانست. سبب خواسته همان سبب دعوا است و بدون چنین سببی خواسته شناسایی نشده و هویت نمی یابد. خواسته بدون سبب در واقع خواسته ای بدون هویت است. البته در بند ۳ ماده ۵۱ ق.آ.د.م، نشانی از سبب خواسته دیده نمی شود. اما قانونگذار به جهت اهمیت سبب دعوا آن را در بند ۴ ماده ۵۱ ق.آ.د.م بدین شرح پیش بینی نمود: «تعهدات و جهاتی که به موجب آن خواهان خود را مستحق مطالبه میداند به طوری که مقصود واضح و روشن باشد. این عنصر افزون بر این مستند صریح قانونی بر پایه برخی نشانه های قانونی دیگر و تأکید و تأیید رویه قضایی و به اقتباس از حقوق خارجی نظیر حقوق فرانسه در اسناد قضایی مانند دادخواست و آرای دادگاهها دیده می شود. سبب خواسته یا دعوا از جمله عناصر فنی حقوقی است که بررسی و ممیزی آن منحصراً در اختیار دادگاه و مقام قضایی است. بنابراین پدیده ای نیست که ارزیابی و تشخیص درستی آن را بتوان در اختیار مدیر دفتر دادگاه که مقامی اصولاً اداری است نهاد با این وجود چون در شمار شرایط دادخواست به نحو مقرر در ماده ۵۱ آن قانون آمده بنابراین از حیث رعایت دادگاه است. اما این که آیا چنین سببی برای خواسته مزبور درست و قانونی است و دارای و جاهت است از اختیار مدیر دفتر خارج بوده و دادگاه در این زمینه ممیزی می کند. برای مثال اگر خ. د. د. خود اعلام بطلان و بی اعتباری قراردادی را به سبب غبن در معامله و اعمال خیار غبن بخواهد همین اندازه که سبب مزبور ولو نادرست در دادخواست قید شود، سند آغازگر دادرسی یعنی دادخواست از صافی دفتر دادگاه عبور می کند و به این علت متوقف نخواهد شد. اما بی تردید دادگاه به سهولت از آن نخواهد گذشت. در این موارد لازم است خواهان با حضور در جلسه دادرسی یا تقدیم لایحه ای خواسته و سبب آن را توصیف نموده و رفع ابهام نماید. در غیر این صورت با صدور رأی مقتضی مانند قرار ابطال دادخواست یا قرار عدم استماع مواجه خواهد شد. علت تصریح سبب خواسته و دعوا در قانون آیین دادرسی مدنی به ویژه در ماده ۵۱ آن قانون به جهت اهمیت اساسی آن بوده است. نگارنده بر این باور است که هیچ دعوایی بدون سبب نیست و در حقیقت دعوای بدون سبب دعوا به حساب نمی آید. خواهانی که بدون سبب مشخص و معینی دعوای خود را اقامه می سازد به مانند شخصی است که دعوای روشنی ندارد.