نظام اداری و اصول حاکم بر آن (فقه سیاسی): اصول حاکم بر نظام اداری اسلامی

نظام ادارى مبتنى بر اصول و ضوابطى است که این اصول را به این صورت مى‌توان برشمرد: ۱. ۱ - اصل اول، حکمت حکمت الگویى برگرفته از نظام آفرینش است. ( اَلَّذِی أَحْسَنَ کُلَّ شَیْ‌ءٍ خَلَقَهُ‌ ) ۱. ۲ - اصل دوم، عدالت و قسط عدالت در الگوى آفرینش بر محور حق و براساس رعایت استحقاق‌هاست. تبعیض به معناى تفاوت در عطا نسبت به دو موجود متساوى در استحقاق ظلم است. ۱. ۳ - اصل سوم، برابرى • برابرى در نژاد: ( هُوَ اَلَّذِی خَلَقَکُمْ مِنْ نَفْسٍ وٰاحِدَةٍ وَ جَعَلَ مِنْهٰا زَوْجَهٰا. ) • برابرى به معناى نفى تبعیض: ( وَ قٰالُوا نَحْنُ أَکْثَرُ أَمْوٰالاً وَ أَوْلاٰداً وَ مٰا نَحْنُ بِمُعَذَّبِینَ‌. ) • همچنین برابرى در بهره‌هاى اجتماعى و عمومى: «انى لا ارى فى هذا الفئ فضیلة لبنى اسماعیل على غیرهم» • برابرى در تعمیم حقوق و وظایف: «فالحق لا یجرى لاحد الا جرى علیه و لا یجرى علیه الا جرى له» • یکسان بودن در حق‌طلبى: «فَلْیَکُنْ أَمْرُ النَّاسِ عِنْدَکَ فِی الْحَقِّ سَوَاءً» • بالاخره برابرى به عنوان شعار سیاسى رهبری : «و اعلموا ان الناس عندنا فى الحق اسوة» ۱. ۴ - اصل چهارم، قطبیت و مرکزیت مدیر به مثابه قطبى در مرکز ایدئولوژیک است. ۱. ۵ - اصل پنجم، هدایت یکى از ابعاد این حرکت شکوفایى استعدادهاى نیروها در درون تشکیلات ادارى است. ( وَ جَعَلْنٰا مِنْهُمْ أَئِمَّةً یَهْدُونَ بِأَمْرِنٰا. ) ۱. ۶ - اصل ششم، شورا این اصل در حقیقت، احترام به افکار عمومى و آزادى‌هاست. خود ناشى از حاکمیتى است که خداوند به انسان نسبت به سرنوشت او داده است. او را در عقیده و عمل، اختیار بخشیده است. ( إِنّٰا هَدَیْنٰاهُ اَلسَّبِیلَ إِمّٰا شٰاکِراً وَ إِمّٰا کَفُوراً ) ۱. ۷ - اصل هفتم، قاطعیت قاطعیت در مفهوم ادارى حالتى است که از ایمان و اخلاص سرچشمه مى‌گیرد. ( فَإِذٰا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَى اَللّٰهِ‌ ) ۱. ۸ - اصل هشتم، حس اخوت پایه مناسبات اجتماعى در اسلام ، حس اخوت است. ( إِنَّمَا اَلْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ‌ ) ۱. ۹ - اصل نهم، حاکمیت ارزش‌هاى اسلامى تشکیلات اسلامى بر حاکمیت اصول و ارزش‌هاى اسلامى استوار است. ۱. ۱۰ - اصل دهم، نفى تحمیل و اکراه اکراه با کرامت و ارزش والاى انسان و آزادى و اختیار او منافات دارد. ( لاٰ إِکْرٰاهَ فِی اَلدِّینِ‌ ) این اصل یکى از ارکان نظام حقوقى و ادارى اسلامى است. ۱. ۱۱ - اصل یازدهم، احساس تکلیف این احساس مسؤولان را به یک شخصیت جمعى تبدیل مى‌کند. ۱. ۱۲ - اصل دوازدهم، عطوفت و مهرورزى چون مسئول، خود را پدر نسبت به نیروهاى خویش مى‌بیند و به آن‌ها عشق مى‌ورزد. ۱. ۱۳ - اصل سیزدهم، مسئولیت خواستن با حاکمیت قانون و اصول ناگزیر اشخاص و شخصیت‌ها با معیارهاى قانونى سنجیده مى‌شوند. ۱. ۱۴ - اصل چهاردهم، مراعات معیارهاى گزینش در مناسبات ادارى و گزینش ها باید، ضوابط حاکم باشد نه روابط. ۱. ۱۵ - اصل پانزدهم، اسوه بودن مدیران باید تجسّم عینى ارزش‌ها و خصایص نیروهاى زبده و کارآمد باشند. منبع: مفاهیم القرآن، ج۲، ص۳۶۳ · نهج البلاغه، ص۳۳۳، خطبه ۲۱۶ · نهج البلاغه، ص۴۴۹، نامه ۵۹ · نهج البلاغه، ص۴۶۱، نامه ۷۰ · نهج البلاغه، خطبه ۳ · فقه سیاسی، ج۷، ص۴۹۴