نقش بیمه در رفع شبهه مفهومی و مصداقی — نقل از دکتر ناصر کاتوزیان فلسفه حقوق

متون قانونی برای تفهیم اراده قانونگذار به صورتی منظم و منطقی تنظیم می شود در تحریر آنها اصولاً از عبارات و کلمات نامفهوم استفاده نمی کنند. هر کدام از این واژگان حاوی معنایی است که در مجموع حکم قانونی مسأله را به وضوح بیان می کند. اما این کلمات ب. ت. ب. کاربردهای آن هر روز به تعبیری خاص متناسب با زمان و مکان نیازمند است. برای این منظور دادرسانی با ذهنی پویا و روحی گشاده و قدرت درک بالا و آشنایی جامع با عوامل تأثیر گذار در تحول قواعد حقوقی لازم است. همچنان که کربنیه بیان می نماید: قانونگذار بر سنگی مرمرین و سخت دستخط خود را حکاکی کرده است ولی این دادرسان هستند که باید در صحنه نمایش آن را حرکت و حیات بخشند.». ۵۷۳ نقل از دکتر … حقوق جلد سوم منطق حقوق، ص ۳۹ عوامل تأثیر گذار در استنباط های تازه از متون قوانین و عبارات آن که حاوی معانی مهم و به اصطلاح کلیدی هستند بسته به نوع رابطه حقوقی و قوانین حاکم بر آنها متفاوت است؛ این عوامل در بسیاری از آنها نامحسوس و در برخی دیگر مشهود است. حوزه مسئولیت مدنی از بخشهایی است که به دلیل کلیت قواعد آن و نقش مهم حقوقدان در استفاده درست از این قواعد عوامل مذکور قابل ملاحظه است و تأثیر آن به حدی است که ظرف فواصل کوتاه نظریاتی کاملاً متفاوت از متونی واحد ارائه می شود. برای مثال تفسیری که رویه قضایی فرانسه از مواد ۱۳۸۲ تا ۱۳۸۶ قانون مدنی ارائه نموده اند به نحوی است که مطالعه متون مربوط به این مواد در قرن ۱۸ و ۱۹ شگفت افزا است که چگونه نظریاتی متفاوت از چند ماده قانونی ثابت استنباط و ارائه شده است. ۵۷۴ بیمه مسئولیت مدنی یکی از این عوامل تأثیر گذار است که دادرسان را به تفسیری هماهنگ با مقتضیات روابط پیچیده اجتماعی الزام می کند. در ماده ۱ قانون ۵ ژوئیه ۱۹۸۵ فرانسه در زمینه حوادث رانندگی آمده است مقررات این فصل در مورد کلیه زیان دیدگان حوادث رانندگی که در آن حوادث وسیله نقلیه موتوری زمینی یا یدک یا نیم یدک آن دخالت داشته است اجرا می شود... معنی و مفهوم دخالت در حادثه (Impliqué dans L&#39;accident ) در حقوق فرانسه این تغییرات را در برداشته است؛ تا پیش از تصویب قانون حوادث رانندگی حادثه رانندگی به حادثه ای گفته میشد که وسیله نقلیه در حال حرکت در ایجاد آن نقش سببیت فاعلی داشته باشد. رویه قضایی دارنده وسیله نقلیه در حال توقف را اصولاً مسئول حادثه به شمار نمی آورد، مگر آنکه خسارت در نتیجه تقصیر او به بار آمده باشد. پس از تصویب قانون ۱۹۸۵ عده ای از حقوقدانان اعلام نمودند که به دلیل مقرون بودن این بخش از حقوق مسئولیت مدنی حوادث رانندگی با بیمه دادگاهها تمایل ندارند به رابطه سببیت بیاندیشند و مسئولیتی بدون رابطه سببیت تدوین می نمایند. ۵۷۶ برخی، استفاده از این واژه را صرفاً نوعی پیشنهاد برای اتخاذ روشی سخاوتمندانه در جهت تعیین و احراز رابطه سببیت میدانند که مفهوم این رابطه را به طور کلی زائل نمی کند برای مثال کربنیه معتقد است دادگاهها پس از این باید بر اساس نظریه تساوی اسباب و شرایط یکی از تئوریهای رابطه سببیت اتخاذ تص تصمیم نمایند. بدین صورت که آیا وسیله نقلیه یکی ۵۷۴ دکتر … کا توزیان فلسفه حقوق جلد دوم منابع حقوق صفحه ۵۸۴ الی ۵۸۸ ۵۷۵ دکتر … لیا جنیدی و دکتر … ص ۱۶۷ از اسباب ممکنه خسارت م. ب. یا خیر؟ ۵۷۷ در همین مورد شعبه دوم مدنی دیوان کشور فرانسه معتقد است که وسیله نقلیه زمانی داخل در تصادف م. ب. که به شیوه ای در آن وارد شده و اثر گذاشته باشد. ۵۸ یا رأی ۱۱ آوریل ۱۹۸۶ همان شعبه، فقدان رابطه سببیت میان تقصیر راننده و خسارات صدمه دیده را باعث نفی دخالت در حادثه نمی داند. ۵۷۹ اظهار نظریاتی از این قبیل که همگی در صدد جبران خسارت زیان دیده با استفاده از پوشش بیمه بودند، موجب شد که دادگاهها میان سبب و دخالت» تفاوت قایل شوند. برای مثال اگر در دادگاه کیفری سببیت نفی گردد، مطابق قاعده اعتبار امر مختوم کیفری در امر مدنی این امر برای دادگاه مدنی لازم الرعایه میباشد، اما این امر مانع از آن نیست که دادگاه مدنی مفهوم دخالت را نپذیرد. ۵۸۱ در این صورت دادگاه مدنی با احراز دخالت وسیله ۵۸۱ دادنامه شماره ۸۷۰۹۹۷۰۰۵۶۱۰۰۲۴۸ - ۸۷/۳/۸ موضوع پرونده شماره ۲/۸۶/۰۱۳۶۴ شعبه دوم دادگاه حقوقی گرگان نیز به تفسیر <a class="artref" href="/ماده/ماده-2-a_081511029396">ماده ۲ قانون بیمه</a> اجباری سابق پرداخته است که نقل آن مفید است؛ همچنین قواعدی مانند اعتبار امر مختوم جزایی در دعاوی مدنی مورد توجه دادگاه بوده است: «در خصوص دادخواست تقدیمی خ. ه. آقایان …... و بلال... به طرفیت شرکت بیمه... به خواسته صدور حکم بر محکومیت خوانده به پرداخت دیه با احتساب خسارت دادرسی با عنایت به اینکه ۱- محتویات پرونده استنادی به کلاسه ۸۳/۲۱۴ شعبه اول دادگاه های عمومی شهرستان مینودشت در استان گلستان که خلاصه آن استخراج و پیوست پرونده اصلی م. ب. شامل نظریه افسر کاردان فنی و گواهی پزشکی قانونی و گزارش مرجع انتظامی و دادنامه قطعی شماره ۸۸ مورخ ۱۳۸۳/۱۲/۴ دلالت بر ورود صدمه بدنی به آقای …... به عنوان عابر پیاده در اثر بی احتیاطی پدرش آقای …... در حین رانندگی دارد؛ ۲ گواهی بیمه به شماره ۱۳۸۳/۱/۱۴۳/۳۰۰۷/۰۰۰۳۶۶ دلالت بر وقوع عقد بیمه شخص ثالث فی مابین آقای …... و شرکت بیمه ... راجع به وسیله نقلیه موضوع تصادف دارد؛ - هر کس بدون مجوز قانونی در نتیجه بی احتیاطی به جان دیگری لطمه ای وارد نماید که موجب ضرر مادی دیگری شود مسئول جبران خسارت ناشی از عمل خود م. ب. ۴ - البته شاید این شائبه ایجاد شود که مصدوم فرزند راننده مقصر م. ب. و حسب بند ج <a class="artref" href="/ماده/ماده-2-a_081511029396">ماده ۲ قانون بیمه</a> اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسائل نقلیه موتوری زمینی در مقابل اشخاص ثالث مصوب ۱۳۴۷ شخص ثالث محسوب نمی گردد در پاسخ ذکر این نکته ضروری است که دایره شمول قانون مذکور صرفاً راجع به سرنشینان اتومبیل م. ب. نه افراد خارج از آن از جمله عابر پیاده در موضوع مطروحه مصدوم عابر پیاده بوده است نه سرنشین اتومبیل ۵- مکاتبات به عمل آمده در مرحله اجرای حکم صادره از صدمات وارده بر آقای …... در اثر بی احتیاطی آقای …... در حین رانندگی نمی باشد بلکه ناشی از نزاع با اشخاص ثالثی م. ب. در پاسخ به ایراد مذکور اشاره به قاعده تبعیت محاکم حقوقی از آراء قطعی محاکم اساس قاعده مذکور آراء محاکم جزایی برای محاکم حقوقی قابل تبعیت است. بی تردید سایر ادارات هم ملزم به تبعیت از آن می باشند ۶- تصمیم مورخ ۱۳۸۶/۱/۲۸ دادستان دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان مینودشت دلالت بر آن دارد که نوع صدمات وارده در تصادف و پرونده نزاع با هم متفاوت است لهذا دادگاه دعوای خ. ه. را وارد و ثابت تشخیص و مستندا به <a class="artref" href="/ماده/ماده-196-a_0815110235841">ماده ۱۹۶ قانون مدنی</a> و ماده یک قانون مسئولیت مدنی حکم بر محکومیت خوانده به پرداخت هشت درصد دیه کامله مرد مسلمان بابت در رفتگی بدون عیب شانه چپ و مبلغ ۱۵۲/۰۰۰ ریال بابت خسارت دادرسی د. ح. آقای …... صادر و اعلام می نماید. رأی صادره حضوری محسوب و ظرف بیست روز پس از ابلاغ قابل تجدید نظر در محاکم تجدید نظر خواهی استان گلستان م. ب.. شعبه چهارم دادگاه تجدیدنظر استان گلستان نیز در دادنامه شماره ۸۷/۶۰۹- ۸۷/۷/۱۵ موضوع پرونده شماره ۴/۸۷۰۶۱۲ رأی را تأیید نموده است؛ در دادنامه شماره ۹۰۰۹۹۷۳۸۱۹۱۰۰۰۶۷ موضوع پرونده شماره ۸۹۰۹۹۸۳۸۱۹۱۰۰۸۳۲ شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی دادگستری شهرستان بروجن راجع به اعتبار امر مختوم جزایی در دعوای مدنی می خوانیم در خصوص دادخواست خانم … ... به طرفیت شرکت بیمه ... شهرستان بروجن به خواسته الزام خوانده به پرداخت هشت درصد دیه کامل موضوع دادنامه شماره ۸۸۰۹۹۷۳۸۱۹۵۰۰۷۶۰ به انضمام خسارات دادرسی خ. ت. د. است که در سال ۱۳۸۸ با خودرو شماره انتظامی ... با عابر پیاده تصادف نموده و پس از تشکیل پرونده جزائی مطابق رأی فوق الاشعار به پرداخت دیه محکوم گردیده و در زمان حادثه به شرح بیمه نامه شماره ... مسئولیت ناشی از حوادث خودرو نزد شرکت خوانده بیمه بوده است و شرکت بیمه از پرداخت دیه مقرر در دادنامه جزائی خودداری مینماید نماینده شرکت بیمه با حضور در جلسه دادرسی ضمن ایراد به سمت خواهان به جهت اینکه زیان دیه حادثه نیست و مقصر حادثه م. ب. به دلائل جدیدی گواهی پزشکی قانونی که جراحت را ناشی از حادثه رانندگی موضوع بیمه نمی داند، استناد نموده و خود را مسئول پرداخت دیه نمی داند که در خصوص ایراد سمت باید گفت که بیمه قرار دادی است که به موجب آن بیمه گر در برابر حق بیمه تعهد می کند در صورت تحقق مسئولیت بیمه گذار خسارت وارده از سوی او یا خسارت وارد بر او را جبران سازد و همانگونه که گفتیم بیمه قرارداد است و در این قرارداد یکی از طرف های اصلی بیمه گذار خواهان م. ب. که می تواند از کلیه مفاد و شروط مندرج در قرار داد بیمه منتفع گردد؛ از جمله اینکه الزام بیمه گر شرکت خوانده را به انجام تعهدات قرادادی از دادگاه بخواهد زیرا مقتضای ذات عقد بیمه مسئولیت جبران خسارت ناشی از حادثه ای است که بیمه گذار آن را ایجاد کرده و بیمه گر حسب مورد در برابر بیمه گذار یا زیان دیده باید این تعهد را انجام دهد و در خصوص ایراد شرکت بیمه به مستنداتی که جدیدا یافت شده باید گفت که حسب مفاد پرونده کلاسه ۸۸۰۶۰۳ نزد شعبه ۱۰۱ دادگاه عمومی جزائی بروجن و دادنامه صدر الاشاره خواهان بیمه گذار در حادثه رانندگی که موضوع قرار داد بیمه مسئولیت بوده مقصر شناخته شده و محکوم به جبران خسارت زبان دیده گردیده و هیچ سند و مدرکی به جز رأی دادگاه عالی با نقص رأی صادره توسط خود دادگاه صادر کننده آن هم در موارد قانونی تاب معارضه با احکام صادره از دادگاه را ندارند لهذا دادگاه ن. ب. ا. خواهان مسئولیت خود را در برابر حوادث ناشی از تصادم وسیله نقلیه به شماره ۱۰۰۰ را حسب بیمه نامه شماره ۸۷/۵/۲۸۴/۹۹۹۱/۱۰۸۷۵۳ نزد شرکت بیمه ... بیمه نموده و ن. ب. ا. بنا به مفاد پرونده کلاسه ۸۸۰۶۰۳ نزد شعبه ۱۰۱ دادگاه عمومی جزایی بروجن خواهان در حادثه رانندگی مقصر شناخته شده و محکوم به پرداخت دیه جراحات ناشی از تصادف شده است لهذا دادگاه مستنداً به ماده ۵ قانون اصلاح بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی در مقابل اشخاص ثالث و ماده ۵۱۹ قانون آیین دادرسی مدنی شرکت خوانده را ملزم به انجام تعهدات قرار دادی مبنی نقلیه حکم به محکومیت دارنده میدهد. ۵۸۲ این تفاسیر هر چند از سوی وینی» در مقاله ای با عنوان تأثیرات چند ماهه اعمال مواد ۱ تا ۶ قانون ۵ ژوئیه ۱۹۸۵ و اصلاح حقوق جبران خسارت زیان دیدگان حوادث رانندگی ۵۸۲ مورد انتقاد قرار می گیرد و وی خواستار روش محدودتری از سوی دادگاهها در این زمینه م. ب. اما تأثیر بیمه اجازه عدول از رویه مرسوم قضایی را نمی دهد و فکر جبران خسارت چشم همه را بسته بود.