نکتهٔ فقهی: مجازات بودن دیه (دیه (حقوق))

گروهی معتقدند که دیه جنبه مجازات دارد و از جمله کیفرهای قانونی است، ادله آن‌ها عبارتند از این‌که: • دیه در اسلام کیفر اصلی جنایت شبه عمد و خطایی است و اجتهاد در برابر نص نمی‌توان کرد؛ • در جرایم عمدی از این جهت که مسئول پرداخت دیه، قاتل است دیه جنبه کیفر دارد و در جرایم خطایی محض چون عاقله عهده‌دار آن است دیه ماهیت جبران خسارت دارد لذا قانونگذار به تناسب جرم واقع شده، ماهیت آن‌را بیان می‌کند؛ • در عین حال که با فوت م. ع. دیه ساقط نمی‌شود لذا دین است و جنبه مجازات بودن خود را هم دارد، اصل بر کیفر بودن دیه است مگر در موارد خاصی از جمله ۳۰۶ قانون مجازات اسلامی که دیه در این موارد فاقد جنبه جزایی است و به کیفر نبودنش اشاره شده است، برای نمونه: ماده ۱۲ قانون مجازات اسلامی در بیان اقسام مجازات‌های اصلی دیه را هم آورده است، یا در ماده ۳۰۳ قاتل در شبه‌ عمد که مسئول پرداخت دیه خودش م. ب. می‌تواند تقاضای مهلت مناسب را از دادگاه کند، یا ماده ۲۳۲ آئین دادرسی کیفری که آرای صادره از محاکم عمومی و انقلاب (امروزه دادگاه کیفری) اگر کیفری باشند قطعی هستند مگر در این موارد: جرایمی که طبق قانون مستلزم پرداخت دیه بیش از خمس دیه کامل است، طبق این ماده دیه کیفر است که قابل تجدیدنظر بودن یا نبودنش در این قانون آمده است وگرنه می‌بایست در قانون آیین دادرسی مدنی گنجانده می‌شد؛ • قابل تغلیظ بودن دیه دلیل مجازات بودن آن است، اعتقاد آن‌ها این است که مجازات قابل تغلیظ است، دیه هم طبق قانون ماده ۲۹۹ تغلیظ می‌شود پس دیه مجازات است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): دیه می‌تواند جنبه مجازات داشته باشد، زیرا در اسلام کیفر اصلی جنایت شبه عمد و خطایی است، در جرایم عمدی مسئول پرداخت آن قاتل است، با فوت م. ع. ساقط نمی‌شود و قابل تغلیظ است. شاخه: کیفری · ارتباط با قانون: ماده ۱۲ قانون مجازات اسلامی؛ ماده ۳۰۳ قانون مجازات اسلامی؛ ماده ۳۰۶ قانون مجازات اسلامی؛ ماده ۲۹۹ قانون مجازات اسلامی؛ ماده ۲۳۲ آئین دادرسی کیفری