نکتهٔ فقهی: نقش اراده در تهدید (تهدید (حقوق))

تهدید ، از اصطلاحات علم حقوق بوده و به معنای ترساندن و بیم‌ دادن است. مجبور کردن شخصی به ارتکاب جرم یا گرفتن مال ، به‌ نحوی که ترس از عاقبت فعل یا ترک فعل مذکور، آن شخص را مطیع تهدیدکننده کرده باشد، تهدید نام دارد. به‌ طور کلی وجود تهدید مؤثر، امری نسبی است و تحقق آن منوط به اوضاع و شرایط تهدیدکننده و تهدیدشونده است. مجرد خوف از کسی یا چیزی تهدید به‌ شمار نمی‌آید بلکه بیم و ترس فاعل باید از عمل تهدیدآمیز معاون ناشی شده باشد. عناصر جرم تهدید عبارتند از: • عنصر قانونی ؛ • عنصر مادی ؛ • عنصر معنوی است. عنصر قانونی ماده ۴۳ قانون مجازات اسلامی است که مجازات‌هایی را برای این جرم تعیین می‌کند. عنصر مادی همان شیوه انجام جرم و عنصر معنوی سوء نیت از سوی مجرم است.

یکی از جرائمی که بزهکاران برای رسیدن به مقاصد خودشان به آن متوسل می‌شوند، جرم تهدید است که در تمام قوانین کیفری دنیا از جمله قانون مجازات اسلامی ایران، آن را جرم دانسته است. تهدید در لغت به معنای ترساندن و بیم دادن است. در اصطلاح کیفری هم همان معنای لغوی، عرفی مراد است یعنی عبارت است از واداشتن دیگری به ارتکاب جرم، یا گرفتن مال، چنان‌که ترس از عاقبت فعل یا ترک فعل مذکور، فاعل را مطیع ساخته باشد. ۱. ۱ - نحوه احراز تهدید تهدید باید ناظر به موضوع معین باشد و در این امر واقعی یا غیرواقعی بودن تهدید بی‌تاثیر است. لکن هدف مرتکب لزوما از تهدید باید تحصیل منفعت نامشروع باشد و همچنین نوع وسیله تهدید اعم از کتبی، شفاهی، علنی، غیرعلنی بودن آن نیز در وقوع جرم مطرح نیست. لذا نوع تهدید مطرح نیست بلکه بیم اضطراب ناشی از تهدید در مباشر جرم او را مصمم به ارتکاب جرم می‌نماید. بنابراین تهدید به ایراد صدمات بدنی از ناحیه شخصی علیل به فردی نیرومند به منظور وادار ساختن فرد مزبور به ارتکاب سرقت نمی‌تواند از مصادیق تهدید باشد، زیرا معمولا چنین تهدیدی قادر به ایجاد بیم در فرد نیرومند نیست تا او را مصمم به ارتکاب سرقت نماید. به‌ طور کلی وجود تهدید مؤثر، امری نسبی است و تحقق آن منوط به اوضاع و شرایط تهدیدکننده و شونده دارد. پس مجرد خوف از کسی یا چیزی تهدید به‌ شمار نمی‌آید بلکه بیم و ترس فاعل باید از عمل تهدیدآمیز معاون ناشی شده باشد. به این ترتیب احراز تهدید امری موضوعی و موکول به تشخیص قاضی است. ۱. ۲ - نقش اراده در تحقق تهدید نکته‌ای که باید توجه داشت این‌که تهدید نسبت به آینده است نه به گذشته و این‌که در تهدید فاعل برخلاف میل باطنی دست به اقدام عمل مجرمانه می‌زند لکن اراده هیچ‌گاه از او سلب نشده است. اما گاهی مواقع از تهدید، تهدیدشونده علاوه‌ بر نبود رضایت، سلب اراده هم می‌شود که موضوع ماده ۵۴ قانون مجازات اسلامی است و دراین صورت هیچ مسئولیتی متوجه فاعل و مباشر جرم نخواهد بود و مسئول، اجبارکننده خواهد بود. برخلاف تهدید مورد بحث که تهدیدکننده به عنوان معاون جرم و تهدید شونده به عنوان مباشر و فاعل مورد تعقیب خواهد بود. منبع: بایسته‌های حقوق جزای عمومی، تهران، میزان، چ یازدهم، ۱۳۸۴، ص۲۲۱ · حقوق جزای عمومی، تهران، میزان، چ یازدهم، ۱۳۸۲، ج۲، ص۴۴ · جرائم علیه امنیت، تهران، میزان، چ هفتم، ۱۳۸۵، ص۱۱۸

طبق بند یک ماده ۴۳ قانون مجازات اسلامی، تهدید یکی از مصادیق معاونت در جرم، یادآوری شده البته باید متذکر شد، تهدیدی که در قالب اکراه دربیاید از موارد رفع مسئولیت کیفری است که در ماده ۵۴ قانون مجازات اسلامی آورده شده و در موارد مختلفی از قانون مجازات اسلامی مصادیقی از تهدید ذکر شده که به‌ عنوان جرم مستقل ملاحظه گردیده است: • کسانی که با چاقو یا هر نوع اسلحه‌ای دیگران را تهدید می‌کنند؛ • کسانی که در انتخابات به تهدید دیگران دست می‌زنند؛ • تهدید به بمب‌گذاری هواپیما یا کشتی و وسایل نقلیه مختلف؛ • آدم‌ربایی به‌ وسیله تهدید. منبع: ماده ۶۱۷ قانون مجازات اسلامی · بند ۳ ماده ۲۷ قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی · ماده ۶۶۸ قانون مجازات اسلامی · ماده ۵۱۱ قانون مجازات اسلامی · ماده ۶۲۱ قانون مجازات اسلامی

هر یک از این مصادیق به شیوه و نوع خاصی انجام می‌گیرد که عنصر مادی نامیده می‌شود برای مثال کسی با چاقو، شخصی را تهدید و مطالبه پول نماید.

سوء نیت عام در تهدید یعنی این‌که عالما و عامدا تهدید بکند پس اگر کسی درحال مستی یا درحال هیپنوتیزم تهدید بشود، جرم واقع نمی‌شود.

مجازات جرم تهدید، اگر در قانون مجازات خاص تعیین شده باشد همان مجازات اعمال خواهد شد، همانند تهدیداتی که به عنوان جرم مستقل ذکر شد. اما در جرائم تعزیری چنان‌چه مجازات خاص برای تهدید که مصداق معاونت می‌باشد، وجود نداشته باشد طبق ماده ۷۲۶ قانون مجازات اسلامی، مجازات معاون یعنی تهدیدکننده حداقل مجازات مباشر، یعنی تهدیدشونده خواهد بود و در غیر از موارد فوق، معاون طبق ماده ۴۳ قانون مجازات اسلامی تعزیر می‌شود. البته نکته‌ای که باید به خاطر سپرد این است که فعل تهدیدکننده درصورتی که فعل تهدیدشونده قانونا جرم نباشد قابل مجازات نیست و تحقق تهدید، مستلزم این است که عمل تهدید، قبل یا همزمان با وقوع جرم باشد نه متاخر از آن.

تهدید در لغت به معنای ترساندن و بیم دادن است. در اصطلاح کیفری هم همان معنای لغوی، عرفی مراد است یعنی عبارت است از واداشتن دیگری به ارتکاب جرم، یا گرفتن مال، چنان‌که ترس از عاقبت فعل یا ترک فعل مذکور، فاعل را مطیع ساخته باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): تهدید در اصطلاح کیفری به معنای واداشتن دیگری به ارتکاب جرم یا گرفتن مال است، به نحوی که ترس از عاقبت فعل یا ترک فعل مذکور، فاعل را مطیع تهدیدکننده سازد. شاخه: کیفری

عناصر جرم تهدید عبارتند از: • عنصر قانونی ؛ • عنصر مادی ؛ • عنصر معنوی است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): جرم تهدید دارای سه عنصر قانونی، مادی و معنوی است. شاخه: کیفری

عنصر قانونی ماده ۴۳ قانون مجازات اسلامی است که مجازات‌هایی را برای این جرم تعیین می‌کند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): عنصر قانونی جرم تهدید، ماده ۴۳ قانون مجازات اسلامی است که مجازات‌هایی را برای این جرم تعیین می‌کند. همچنین در مواد دیگری از قانون مجازات اسلامی و قوانین خاص، مصادیقی از تهدید به عنوان جرم مستقل ذکر شده است. شاخه: کیفری · ارتباط با قانون: ماده ۴۳ قانون مجازات اسلامی

عنصر مادی همان شیوه انجام جرم و عنصر معنوی سوء نیت از سوی مجرم است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): عنصر مادی جرم تهدید، شیوه و نوع خاصی است که تهدید به آن انجام می‌گیرد. شاخه: کیفری

سوء نیت عام در تهدید یعنی این‌که عالما و عامدا تهدید بکند پس اگر کسی درحال مستی یا درحال هیپنوتیزم تهدید بشود، جرم واقع نمی‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): عنصر معنوی جرم تهدید، سوء نیت عام است، به این معنا که تهدیدکننده عالماً و عامداً اقدام به تهدید کند. شاخه: کیفری

به‌ طور کلی وجود تهدید مؤثر، امری نسبی است و تحقق آن منوط به اوضاع و شرایط تهدیدکننده و شونده دارد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): وجود تهدید مؤثر، امری نسبی است و تحقق آن منوط به اوضاع و شرایط تهدیدکننده و تهدیدشونده است و احراز آن موضوعی و موکول به تشخیص قاضی است. شاخه: کیفری

اما در جرائم تعزیری چنان‌چه مجازات خاص برای تهدید که مصداق معاونت می‌باشد، وجود نداشته باشد طبق ماده ۷۲۶ قانون مجازات اسلامی، مجازات معاون یعنی تهدیدکننده حداقل مجازات مباشر، یعنی تهدیدشونده خواهد بود و در غیر از موارد فوق، معاون طبق ماده ۴۳ قانون مجازات اسلامی تعزیر می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در جرائم تعزیری، چنانچه مجازات خاصی برای تهدید که مصداق معاونت است وجود نداشته باشد، مجازات معاون (تهدیدکننده) حداقل مجازات مباشر (تهدیدشونده) خواهد بود و در غیر این صورت، معاون طبق ماده ۴۳ قانون مجازات اسلامی تعزیر می‌شود. شاخه: کیفری · ارتباط با قانون: ماده ۷۲۶ قانون مجازات اسلامی

البته نکته‌ای که باید به خاطر سپرد این است که فعل تهدیدکننده درصورتی که فعل تهدیدشونده قانونا جرم نباشد قابل مجازات نیست و تحقق تهدید، مستلزم این است که عمل تهدید، قبل یا همزمان با وقوع جرم باشد نه متاخر از آن. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): فعل تهدیدکننده تنها در صورتی قابل مجازات است که فعل تهدیدشونده قانوناً جرم باشد. شاخه: کیفری

تهدید ، از اصطلاحات علم حقوق بوده و به معنای ترساندن و بیم‌ دادن است. مجبور کردن شخصی به ارتکاب جرم یا گرفتن مال ، به‌ نحوی که ترس از عاقبت فعل یا ترک فعل مذکور، آن شخص را مطیع تهدیدکننده کرده باشد، تهدید نام دارد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): تهدید به معنای ترساندن و بیم دادن است و در اصطلاح کیفری، واداشتن دیگری به ارتکاب جرم یا گرفتن مال، به نحوی که ترس از عاقبت فعل یا ترک فعل مذکور، فاعل را مطیع ساخته باشد. شاخه: کیفری

هر یک از این مصادیق به شیوه و نوع خاصی انجام می‌گیرد که عنصر مادی نامیده می‌شود برای مثال کسی با چاقو، شخصی را تهدید و مطالبه پول نماید. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): عنصر مادی جرم تهدید، شیوه و نوع خاصی است که تهدید به آن انجام می‌گیرد. شاخه: کیفری

به‌ طور کلی وجود تهدید مؤثر، امری نسبی است و تحقق آن منوط به اوضاع و شرایط تهدیدکننده و تهدیدشونده است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): وجود تهدید مؤثر، امری نسبی است و تحقق آن منوط به اوضاع و شرایط تهدیدکننده و تهدیدشونده است. شاخه: کیفری

مجازات جرم تهدید، اگر در قانون مجازات خاص تعیین شده باشد همان مجازات اعمال خواهد شد، همانند تهدیداتی که به عنوان جرم مستقل ذکر شد. اما در جرائم تعزیری چنان‌چه مجازات خاص برای تهدید که مصداق معاونت می‌باشد، وجود نداشته باشد طبق ماده ۷۲۶ قانون مجازات اسلامی، مجازات معاون یعنی تهدیدکننده حداقل مجازات مباشر، یعنی تهدیدشونده خواهد بود و در غیر از موارد فوق، معاون طبق ماده ۴۳ قانون مجازات اسلامی تعزیر می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): مجازات جرم تهدید، اگر در قانون مجازات خاص تعیین شده باشد همان مجازات اعمال خواهد شد؛ در غیر این صورت، طبق ماده ۷۲۶ قانون مجازات اسلامی، مجازات معاون حداقل مجازات مباشر خواهد بود و در موارد دیگر، معاون طبق ماده ۴۳ قانون مجازات اسلامی تعزیر می‌شود. شاخه: کیفری · ارتباط با قانون: ماده ۷۲۶ قانون مجازات اسلامی، ماده ۴۳ قانون مجازات اسلامی

البته نکته‌ای که باید به خاطر سپرد این است که فعل تهدیدکننده درصورتی که فعل تهدیدشونده قانونا جرم نباشد قابل مجازات نیست و تحقق تهدید، مستلزم این است که عمل تهدید، قبل یا همزمان با وقوع جرم باشد نه متاخر از آن. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): فعل تهدیدکننده در صورتی قابل مجازات است که فعل تهدیدشونده قانوناً جرم باشد و عمل تهدید قبل یا همزمان با وقوع جرم باشد. شاخه: کیفری