نکته‌های ماده 105 قانون آیین دادرسی مدنی با اصلاحات و الحاقات بعدی

۱.توقیف دادرسی باید با صدور «قرار توقیف دادرسی»اعلام و در پرونده ضبط شود. این قرار لازم نیست به شکل دادنامه درآید زیرا قابل شکایت نمی‌باشد و در نتیجه ابلاغ آن ضروری نمی‌باشد. اما باید به موجب اخطاریّه به طرف مقابل ابلاغ شود که ادامه‌ی دادرسی مستلزم معرفی حسب مورد قائم مقام یا نماینده ی طرف است. (شمس؛ البته در صورتی موجب توقیف کل دادرسی است که نسبت به دیگران موْثر باشد, در غیر این صورت دادرسی نسبت به او توقیف و نسبت به دیگران ادامه می‌یابد. معیار تشخیص باب سوم: دادرسی نخستین 8 ۱۹۱ استرداد دعوا و دادخواست وت کند یا محجور شود یا سمت یکی از شده زایل گردد دادگاه رسیدگی رابه و اعلام می‌دارد. پس از تعیین جانشین و می‌یابد مگر اینکه فوت یا حخجر بسا زوال درسی نسبت به دیگران نداشته باشد که آن آدامه خواهد یافشت. (مواد۰ و۱۷ می‌تواند این گونه باشد که در تمام مواردی که دعوا قابل تجزیه است و خواهان‌ها یا خواندگان متعدد هستندء فوت یا حجر یا زوال سمت یکی از خواهان یا خواندگان تنها موجب توقیف دادرسی نسبت به او می‌شود.(فلاح» علی» کمک حافظه آیین دادرسی مدنی در نظم حقوق تطبیقی, جلداء ص۷۸ ۴با زوال دعوا به معنای اخص (حق مراجعه به مراجع صالح). دادرسی نیز زائل و قرار سقوط دعوا صادر می شود. زوال دعوا به معنای اخص ممکن است به علت زوال حق مورد مطالبه باشد و یا در حقوق غیر قابل انتقال ناشی از فوت یکی از اصحاب دعوا باشد. برای مثال در دعوای تمکین, هرگاه هریک از خواهان (زوج )یا خوانده فوت نماید دعوای تمکین زائل می‌شود. مانند فوت زوج یا زوجه در دعوای تمکین یا طلاق.(فلاحء علی» کمک حافظه آیین دادرسی مدنی در نظم حقوق تطبیقی, خواهان یا خوانده تا پایان تصفیه نمی تواند دادرسی را متوقف نماید زیرا شرکت شخصیت حقوقی خود را مادام که تصفیه به پایان رسیده نرسیده حفظ می‌نماید..(همان) ۷ زایل شدن سمت شخصی که به آن ۱ سمت. داخل دادرسی شده درصورتی موجب توقیف دارسی است که در سایر مواد قانونی اثری برای آن زوال پیش‌بینی نشده باشد. ماده ۱۰۵ تنها ناظر به ولایت. قیمومست یا وصایت صغیر» مجنون و غیر رشید و همچنین سمت نمایندگی اداره‌ی تصفیه از ورشکسته است و زوال سمت وکالت را باید از شمول این ماده خارج نمود چراکه در مواد ۳۹ و ۴۰ ق.آد.م برای زوال سمت وکیل بواسطه‌ی فوت. عزل, استعفاء ممنوعیت یا تعلیق از وکالت آثار خاصی پیش بینی شده است.(همان) الف.اگر یکی از موارد توقیف دارسی روی دهد. دادرسی هبه خودی خود» متوقف نمی‌گردد بلکه توقیف دادرسی مستلزم اعلام آن از سوی دادگاه است. بنابراین تا زمانی لم حقوقی کنونی که دادگاه از سبب توقیف با خبر شده و قرار صادر نماید» جریان دادرسی ادامه می‌یاید. ب.مقررات مربوط به توقیف دادرسی را باید از قواعد آمره دانست در نتیجه اگر دادگاه سبب توقیف را بدون اعلام یکی از طرفین احراز نماید قرار توقیف دادرسی صادر می‌کند. پس از صدور قرار مدیر دفتر دادگاه مراتب را به طرف دیگر پرونده اعلام می‌نماید و تا زمانی که قائم مقام یا نماینده طرف با قید آدرس به دادگاه اعلام نشود دادرسی متوقف خواهد ماند. ج.فوت. حجر یا زوال سمت در صورتی که موجب توقیف دادرسی است که دادرسی شروع شده باشد و به محله‌ی صدور رأی قاطع نیز نرسیده باشد. ( از این حیث شروع دادرسی از زمان تقدیم دادخواست» ولو تقدیم دادخواست, ناقص محسوب می‌شود) با این تفاسیر اگر در زمان اقامه دعوا خوانده در قید حیات نبوده باشد.ء دادگاه قرار عدم استماع دعوا باید صادر کند و اگر تجدیدنظر خوانده در تاریخ تقدیم دادخواست تجدیدنظر فوت نموده باشد دادگاه تا معرفی وراث او قرار توقیف دادرسی صادر می‌نماید. ٩اعمال مقررات ماده ۱۰۵ در مورد غایب مفقودالاثر امکان پذیر نیست(نظریه مشورتی)(همان» ص۱۷۹) ۰ آثار توقیف دادرسی: الف.توقیف دادرسی از موجبات فراغ دادرس نیست و به دلالت ماده ۱۰۵ که مقرر می‌دارد دادگاه رسیدگی را به «طور موقت» متوقف می‌کند.ء دادگاه علی‌القاعده تا رفع باب سوم: دادرسی نخستین ۵ ۱۹۳ توقیف دادرسی هر قدر به طول انجامد ۱۲مرگ نماینده ی شخص حقوقیء ولی؛ مشغول می‌ماند و این یکی از تفاوت‌های وصی» قیم» ومتولی وقف مشمول حکم این بارز توقیف دادرسی با زوال دادرسی است. . ماده است. ولی» مرگ وکیل مشمول حکم ب.توقیف دادرسی,» مواعد قانونی را اعم از مندرج در ماده ی ۴۰ همین قانون است. ( اینکه در قانون آیین دادرسی مدنی و یا سایر مهاجری, علی؛ پیشین؛ ج۲. ص۲۰۳ قوانین پیش‌بینی شده باشد را به حالت ۱۳.گر خوانده بمیرد» خواهان مکلف است تعلیق در می‌آورد.(همان) که وارئان خوانده را برای قائم مقامی در ۱توقیف دادرسی ناشی از سایر موارد دعوا معرفی کند. ماده ی ۳۶۰(ق. ج) نیز قانونی: این حق را به ذی نفع داده است تا از دادگاه الف.توقیف دادرسی ناشی از «اناطه»: ماده درخواست انحصار ورائت کند. ولی» اگر ۹ هرگاه رسیدگی به دعوا منوط به اثبات خواهان بمیردء دادگاه مراتب را به خوانده ادعایی باشد که رسیدگی به آن در صلاحیت اعلام می‌کند و در صورتی که وارئان دعوا دادگاه دیگری استء رسیدگی به دعوا تا را تعقیب کنندء دادرس دادگاه در هر صورت اتخاذ تصمیم از مرجع صلاحیتدار متوقف تصمیم به سقوط دعوا می‌گیرد ( مین می‌شود. ترتیبات پیش‌پینی شده در موارد دفتری, احمد؛ پیشین؛ ج۳. ص۲۲۴). ۲ و ۴۳۴ دم در خصوص اعتراض ۱۴.این ماده اشاره ای به مرگ فرضی با شخص ثالث طاری و اعاده دادرسی طاری غایب مفقودالاثر ندارد. به نظر می‌رسد که مشمول همین توقیف است. اطلاق واژه ی «فوت» مرگ فرضی را نیز ب.توقیف نأشی از عدم تهیه وسایل اجرای شامل می‌شود. ولی, در مورد غاب قرار: رجوع کنید به مواد ۲۴۸ ۲۵۹۰۲۵۶ مفقودالاثر نمی توان به مفاد این ماده عمل ق.أٌدم که در هر کدام به واسطه‌ی عدم کرد. ( زراعت, عباس؛ پیشین؛ ص۲۶۸) تهیه‌ی وسایل اجرای قرار» با توقیف دادرسی ۱۴. بین مساده ی ۱۰۵ و ۵۱۰ ق,آ.دم مواجه خواهیم بود. تعارضی وجود ندارد در حقیقت, چنانچه ج.توقیف جهت دادن تأمین: در مهلت‌هایی خواهانی که حکم اوصادر شده فوت شود؛ که خواهان مکلف به دادن تأمین است در دادرسی متوقف می‌شود اما با معرفی ورئه خصوص تأمین دعوای واهی و تأمین اتباع به جریان می‌افتد پرداخت نشدن هزینه بیگانه دادرسی متوقف خواهد بود. (مواد دادرسی, مانع جریان دادرسی نمی شود ۱۴۷-۹ ق,.آءد. م). وهزینه دادرسی از ورثه مطالبه می‌شود ( -توقیف دادرسی در زمینه‌ی داوری: در مواد شمس, عبداله پیشین» چ۳. ص٩۵). ۷۸ ۴۸۰ ۴۸۷ نیز مواجه با توقیف ۱۵. فوت مدیر شرکت و حتی انحلال دادرسی هستیم. (همان, ص۱۸۲) شرکت خواهان یا خوانده تا پایان تصفیه ۳ للاً قانون آیین دادرسی مدنی در ند نمی تواند دادرسی را توقیف نماید.ء زیرا شرکت شخصیت حقوقی خود را مادام که تصفیه به پایان نرسیده, حفظ می‌نماید.(همان» ص۶۰). ۶ برای معرفی وراث متوفا از سوی طرف مقابل لازم نیست گواهی انحصار ورائت ارائه شودء بلکه رویه قضایی استناد به هر دلیل دیگر از جمله شهادت شهود را کافی می‌داند ( همان» ص۶۴ ۷ هر گاه بین وراث» محجوری باشد که ولّی خاص یا قیم نداشته باشد. رفع توقیف مستلزم تعیین قیم او است. ( همان ۸. گر خوانده در روز تقدیم دادخواست نخستین فوت کرده باشد دادگاه باید قرار عدم استماع دعوا را صادر کند. ۰۹ « در صورت فوت یکی از اصحاب دعوی قاضی دادگاه باید قرار توقیف دادرسی را صادر نماید نه اینکه صرفا بدون صدور قرارء دادرسی را متوقف نماید.» ( ش۳۸ م ۱۳۷۲/۸/۲۶ شش عبه ی اول م.ع.ارق). ۰ « توقیسف دادرسی از جهست فوت پژوهش خوانده عذر موجه محسوب نمی شود و پژوهش خواه می‌تواند با معرفی ورثه ی پژوهش خوانده دعوا را تعقیب نماید.» (ش ۲۷/۱۶۹۱ دع.ک. ۱ اعمال مقررات این ماده در مورد غایب مفقودالاثر امکان پذیر نیست. زیراء این ماده از مرگ و حجر نام برده است و غایب لم حقوقی کنونی مفقودالاثر جزو هیچ یک از آن دو نیست(م ۰ لح ۳۲ « اگر احد از اصحاب دعوی فوت کند. به دستور ماده ی ۲۹۷ (۱۰۵ کنونی) قانون مذکور دادگاه به طرف دیگر اخطار می‌کند که جانشین متوفی را تعیین نماید و با تعیین ورثه متوفی, دادرسی مجددا به جریان گذاشته می‌شود حال مثلا اگر خوانده نتواند یا نخواهد جانشین خواهان را.تعیین کند تا تعیین جانشین وی دادرسی متوقف خواهد ماند درخواست انتشار آگهی که مخصوص موارد مجهول المکان است. مورد ندارد.» (ش ۷/۱۱۷۷ م ۱۳۷۶/۳/۲۰ ا.ح.ق. ق). ۳ «ماده ی ۲۹۰ قانون آیین دادرسی (۱۰۵ کنونی) ناظر به فوت یکی از اصحاب دعوی بعد از اقامه دعوی است چنانچه بر دادگاه محرز شود که خوانده قبل از تقدیم دادخواست فوت نموده است چون عملا دفاع امکان پذیر نمی باشد لذا دعوی مطروحه قابل استماع نبوده و دادگاه قرار رد دعوی مطروحه را صادر می‌نماید.» (زش ۸ م ۱۳۷۷/۶/۷ ا.ح.ق. ق). ۴ چنانچه دعوای خلع ید از طرف چند نفر اقامه شده و خواسته ی هر یک از آنها به طور تفکیک معین باشد. اگر در جریان رسیدگی یکی از خواهان‌ها فوت شود و از تعیین ورثه ی او اظهار عجز گردد. رسیدگی به دعوای خلع ید خواهان‌هایی که خواسته ی آنها معین و مشخص می‌باشد اشکالی ندارد و توقیف دادرسی فقط نسبت به کسی که فوت شده تا زمان تعیین ورثه ی او ادامه خواهد یافت» ( نظریه ی مشورتی اداره ی حقوقی ) ۵ « چنانچه دعوایی از طرف چند نفر علیه چند تفر دیگر اقامه شده باشد. اگر از خواهان‌ها یا خوانده‌ها فوت شود و دعوا از حیث خواسته در سهم هر یک از آن‌ها قابل تفکیک و رسیدگی باشد. دادرسی در سهم کسی که فوت شده توقیف و نسبت به دیگران رسیدگی می‌شود؛ ولی اگر دعوا و خواسته قابل تفکیک نباشد دادرسی به طور کلی توقیف خواهد شد.» ( نظریه مشورتی اداره حقوقی به نقل از عبداشه, شمس؛ پیشین» ص۶۰ و۶۱) ۶ ماده ی ۱۲۱۸ ق. م: « برای اشخاص ذیل نصب قیم می‌شود: ۱.برای صغاری که ولی خاص ندارد. ۲ برای مجانین و اشخاص غیر رشید که جنون یا عدم رشد آنها متصل به زمان صغر آنها بوده و ولی خاص نداشته باشند. .برای مجانین و اشخاص غیر رشید که جنون یا عدم رشد آنها متصل به زمان صغر آنها نباشد.» : ۷به موجب این ماده سه چمت برای صدور قرار توقیف دادرسی پیش بینی شده است که عبارتند از: الف-فوت یکی از اصحاب دعوا ب-محجور شدن یکی از اصحاب دعوا پ-زایل شدن سمت کسی که به موجب آن سمت وارد دعوا شده است. (موحدیان, غلامرضاء آیین دادرسی و اجرای احکام. ص۴۸( باب سوم: دادرسی نخستین 8 ۱۹۵ ۸رار توقیف دادرسی ثبت دادنامه و از آمار کسر می‌شود چون ممکن است بعد از فوت هیچ کس مراجعه ای در مورد پرونده مورد نظر نداشته باشد. و بعد از صدور این قرار» به غیر از ابلاغء دادگاه هیچ وظیفه ای ندارد(همان) ۹وکیل اگر سمتش زایل شود یا فوت کند. قرار توقیف دادرسی صادر نمی شودمستندا به ماده ۴۰ ق. آ.د.م ۰مفهوم قرار توقیف دادرسی اینست که جانشین متوفی یا محجور هرگاه با دلایل مثبته مراجعه نماید همان دادرسی مجدداً وقت مراجعه نکند که در این صورت این قرار نهایی خواهد بود. (همان) ۱.اگر طرفین دعوا متعدد باشند فقط نسبت به کسی که فوت کرده یا محجور شده است قرار توقیف دادرسی صادر می‌شود ( مثلاً اگر خواهان دو نفر باشند و یکی از آنها فوت کند ) و نسبت به دیگری رسیدگی ادامه می‌یاید. ۲طرف دعوا باید در زمان تقدیم دادخواست زنده باشد لذا اگر در حین دادرسی مشخص شود که خواهان یا خوانده در زمان تقدیم دادخواست فوت کرده بوده است باید قرار رد دعوا صادر شود و نمی توان قرار توقیف دادرسی صادر نمود. لذا در دعوای به طرفیت متوفی یا محجورء به علت عدم اهلیت. قرار رد دعوا صادر می‌شود. ۶ 8 قانون آیین دادرسی مدنی در نظم حقوقی کنونی گر ولی قهری از طرف صغیرء طرح دعوا عنوان اصیل تقاضای ادامه رسیدگی را نماید و صغیر در طول رسیدگی به دعوا بالغ نماید قرار توقیف دادرسی صادر نخواهد شود یا به سن ۱۸ سال برسد. به محض شد. (همان» ص۱۴۹) بلوغ یا رشد اوء ولی سمت خود را از دست ۳۴.اثر قرار توقیف دادرسی با قرار رد دعوا می‌دهد و باید قرار توقیف دادرسی صادر متفاوت است. در قرار توقیف دادرسی در شود تا مولی علیه خودش مراجعه نماید.ء صورت مراجعه جانشین., همان پرونده قابل ذکر است اگر قبل از صدور قرار توقیف مجدداً ادامه پیدا می‌کند ولی در قرار رد دادرسی, اصیل یعنی مولی علیه که به سن دعواء از ابتدا باید دادخواست تنظیم و قانونی رسیده مراجعه نماید و طی لایحه ای هزینه‌ها پرداخت شود( و شاید به شعبه با ذکر اقامتگاه رأساً خود را معرفی و به دیگری ارجاع شود) منبع: کتابِ «نظم» (آیین دادرسی مدنی مصوب 1379/01/21)، ص 182–187