وصایت (فقه): تعریف وصایت

• وَصایت به معنای دادن سلطه و ولایت بر اموال و اولاد به دیگری پس از مرگ است. • وَِصایت به کسر و فتح «و» عبارت است از اعطای سلطنت و ولایت به شخص یا اشخاصی پس از مرگ بر آنچه تصرّف در آن برای موصی جایز است، همچون خارج کردن حقوق دیگران از مال یا استیفای حقوق وی از دیگران؛ سرپرستی خردسالان و دیوانگانی که موصی در حیاتش بر آنان ولایت داشته؛ رسیدگی، نگهداری و تصرف در اموال ایشان در راستای مصلحت آنان و نیز تنفیذ آنچه بدان وصیت کرده در وصیت تملیکی و وصیّت عهدی. • برخی وصایت را به استنابه ( نایب گرفتن ) موصی دیگری را بعد از مرگش تعریف کرده‌اند؛ لیکن بعضی گفته‌اند: وصایت احداث ( ایجاد ) ولایت است نه استنابه؛ از این رو، تعریف آن را به ولایت اولی از تعریف به استنابه دانسته‌اند. • کسی که ولایت به او داده می‌شود «وَصیّ» یا «موصی الیه»، ولایت دهنده «موصی» و متعلق وصایت «موصی فیه» یا «موصی به» نامیده می‌شود و چنانچه وصایت در باره کسی باشد، مانند دادن مال به او، از وی به «موصی له» تعبیر می‌شود. ۲ - ماهیت وصایت • آیا وصایت عقد است تا تحقق آن بسته به ایجاب از سوی موصی و قبول از سوی وصیّ باشد یا ایقاع است که تنها با ایجاب از سوی موصی تحقق می‌یابد و منوط به قبول از سوی وصی نیست، بلکه منوط به عدم رد او است؟ مسئله محل اختلاف است. جمعی وصیت را عقد و قبول وصی را شرط تحقق آن دانسته‌اند؛ بلکه ظاهر کلام برخی، ادعای اجماع بر شرط بودن قبول وصی است. در مقابل، جمعی وصایت را ایقاع دانسته و قبول وصیّ را شرط صحت آن ندانسته‌اند؛ بلکه قبول او بنابر شرط بودن، شرط اتصاف وی به عنوان وصی است نه شرط صحت اصل وصیت. • البته بنابر دیدگاه مشهور در وصایت که با مرگ موصی و عدم ردّ وصیت از سوی وصی در زمان حیات موصی، وصایت را لازم می‌دانند، قبول وصی در وصیّت شرط نخواهد بود؛ بلکه آنچه در وصایت معتبر و شرط است، ردّ نکردن وصایت از سوی وصی در زمان حیات موصی است؛ بنابر این تنها در صورت ردّ وصیت و اطلاع دادن آن به موصی، وصایت باطل می‌شود. در غیر این صورت، وصایت صحیح خواهد بود. منبع: الدروس الشرعیة، ج۲، ص۳۲۱ · ج۵، ص۶۶ · جواهر الکلام، ج۲۷، ص۳۴۷ · جواهر الکلام، ج۲۸، ص۳۹۰ · تذکرة الفقهاء، ج۲۲، ص۵ · وسیلة النجاة، ص۵۵۷ · مفتاح الکرامة، ج۲۳، ص۱۵