دکترین
وصیت عقد است و یا ایقاع؟
وصیت عقد است و یا ایقاع؟
نویسندگان:
مرتضی نهاوندی غروی
منبع:
کانون وکلا 1335 شماره 47
حوزه‌های تخصصی:
حوزه‌های تخصصی حقوق حقوق خصوصی حقوق مدنی تعهدات و قراردادها
دریافت مقاله
آرشیو
آرشیو شماره‌ها:
۱۵۴
سال ۱۳۸۷ (۱)
- کانون وکلا 1387 شماره 200 و 201
سال ۱۳۸۶ (۲)
- کانون وکلا 1386 شماره 198 و 199
- کانون وکلا 1386 شماره 196 و 197
سال ۱۳۸۵ (۲)
- کانون وکلا 1385 شماره 194 و 195
- کانون وکلا 1385 شماره 192 و 193
سال ۱۳۸۴ (۳)
- کانون وکلا 1384 شماره 191
- کانون وکلا 1384 شماره 190
- کانون وکلا 1384 شماره 188 و 189
سال ۱۳۸۳ (۲)
- کانون وکلا 1383 شماره 186 و 187
- کانون وکلا 1383 شماره 184 و 185
سال ۱۳۸۲ (۲)
- کانون وکلا 1382 شماره 183
- کانون وکلا 1382 شماره 180 و 181
سال ۱۳۸۱ (۳)
- کانون وکلا 1381 شماره 177
- کانون وکلا 1381 شماره 178 و 179
- کانون وکلا 1381 شماره 176
سال ۱۳۸۰ (۴)
- کانون وکلا 1380 شماره 175
- کانون وکلا 1380 شماره 174
- کانون وکلا 1380 شماره 173
- کانون وکلا 1380 شماره 172
سال ۱۳۷۹ (۱)
- کانون وکلا 1379 شماره 171
سال ۱۳۶۹ (۲)
- کانون وکلا 1369 شماره 152 و 153
- کانون وکلا 1369 شماره 150 و 151
سال ۱۳۶۸ (۱)
- کانون وکلا 1368 شماره 148 و 149
سال ۱۳۵۷ (۲)
- کانون وکلا 1357 شماره 142
- کانون وکلا 1357 شماره 143 و 144 و 145
سال ۱۳۵۶ (۳)
- کانون وکلا 1356 شماره 141
- کانون وکلا 1356 شماره 139 و 140
- کانون وکلا 1356 شماره 138
سال ۱۳۵۵ (۲)
- کانون وکلا 1355 شماره 136 و 137
- کانون وکلا 1355 شماره 134
سال ۱۳۵۴ (۳)
- کانون وکلا 1354 شماره 133
- کانون وکلا 1354 شماره 132
- کانون وکلا 1354 شماره 131
سال ۱۳۵۳ (۳)
- کانون وکلا 1353 شماره 128 و 129
- کانون وکلا 1353 شماره 127
- کانون وکلا 1353 شماره 126
سال ۱۳۵۲ (۴)
- کانون وکلا 1352 شماره 125
- کانون وکلا 1352 شماره 124
- کانون وکلا 1352 شماره 123
- کانون وکلا 1352 شماره 122
سال ۱۳۵۱ (۳)
- کانون وکلا 1351 شماره 121
- کانون وکلا 1351 شماره 120
- کانون وکلا 1351 شماره 119
سال ۱۳۵۰ (۲)
- کانون وکلا 1350 شماره 118
- کانون وکلا 1350 شماره 116 و 117
سال ۱۳۴۸ (۴)
- کانون وکلا 1348 شماره 115
- کانون وکلا 1348 شماره 114
- کانون وکلا 1348 شماره 113
- کانون وکلا 1348 شماره 112
سال ۱۳۴۷ (۳)
- کانون وکلا 1347 شماره 110 و 111
- کانون وکلا 1347 شماره 109
- کانون وکلا 1347 شماره 108
سال ۱۳۴۶ (۴)
- کانون وکلا 1346 شماره 107
- کانون وکلا 1346 شماره 106
- کانون وکلا 1346 شماره 105
- کانون وکلا 1346 شماره 104
سال ۱۳۴۵ (۳)
- کانون وکلا 1345 شماره 103
- کانون وکلا 1345 شماره 102
- کانون وکلا 1345 شماره 101
سال ۱۳۴۴ (۶)
- کانون وکلا 1344 شماره 100
- کانون وکلا 1344 شماره 99
- کانون وکلا 1344 شماره 98
- کانون وکلا 1344 شماره 97
- کانون وکلا 1344 شماره 96
- کانون وکلا 1344 شماره 95
سال ۱۳۴۳ (۶)
- کانون وکلا 1343 شماره 94
- کانون وکلا 1343 شماره 93
- کانون وکلا 1343 شماره 92
- کانون وکلا 1343 شماره 91
- کانون وکلا 1343 شماره 90
- کانون وکلا 1343 شماره 89
سال ۱۳۴۲ (۶)
- کانون وکلا 1342 شماره 88
- کانون وکلا 1342 شماره 87
- کانون وکلا 1342 شماره 86
- کانون وکلا 1342 شماره 85
- کانون وکلا 1342 شماره 84
- کانون وکلا 1342 شماره 83
سال ۱۳۴۱ (۴)
- کانون وکلا 1341 شماره 82
- کانون وکلا 1341 شماره 81
- کانون وکلا 1341 شماره 80
- کانون وکلا 1341 شماره 79
سال ۱۳۴۰ (۴)
- کانون وکلا 1340 شماره 78
- کانون وکلا 1340 شماره 77
- کانون وکلا 1340 شماره 76
- کانون وکلا 1340 شماره 75
سال ۱۳۳۹ (۵)
- کانون وکلا 1339 شماره 74
- کانون وکلا 1339 شماره 73
- کانون وکلا 1339 شماره 72
- کانون وکلا 1339 شماره 71
- کانون وکلا 1339 شماره 70
سال ۱۳۳۸ (۵)
- کانون وکلا 1338 شماره 69
- کانون وکلا 1338 شماره 67 و 68
- کانون وکلا 1338 شماره 66
- کانون وکلا 1338 شماره 65
- کانون وکلا 1338 شماره 64
سال ۱۳۳۷ (۶)
- کانون وکلا 1337 شماره 63
- کانون وکلا 1337 شماره 62
- کانون وکلا 1337 شماره 61
- کانون وکلا 1337 شماره 60
- کانون وکلا 1337 شماره 59
- کانون وکلا 1337 شماره 58
سال ۱۳۳۶ (۶)
- کانون وکلا 1336 شماره 57
- کانون وکلا 1336 شماره 56
- کانون وکلا 1336 شماره 55
- کانون وکلا 1336 شماره 54
- کانون وکلا 1336 شماره 53
- کانون وکلا 1336 شماره 52
سال ۱۳۳۵ (۵)
- کانون وکلا 1335 شماره 51
- کانون وکلا 1335 شماره 50
- کانون وکلا 1335 شماره 49
- کانون وکلا 1335 شماره 48
- کانون وکلا 1335 شماره 47
سال ۱۳۳۴ (۶)
- کانون وکلا 1334 شماره 46
- کانون وکلا 1334 شماره 45
- کانون وکلا 1334 شماره 44
- کانون وکلا 1334 شماره 43
- کانون وکلا 1334 شماره 42
- کانون وکلا 1334 شماره 41
سال ۱۳۳۳ (۴)
- کانون وکلا 1333 شماره 40
- کانون وکلا 1333 شماره 39
- کانون وکلا 1333 شماره 38
- کانون وکلا 1333 شماره 37
سال ۱۳۳۲ (۷)
- کانون وکلا 1332 شماره 36
- کانون وکلا 1332 شماره 35
- کانون وکلا 1332 شماره 34
- کانون وکلا 1332 شماره 33
- کانون وکلا 1332 شماره 32
- کانون وکلا 1332 شماره 31
- کانون وکلا 1332 شماره 30
سال ۱۳۳۱ (۷)
- کانون وکلا 1331 شماره 29
- کانون وکلا 1331 شماره 28
- کانون وکلا 1331 شماره 27
- کانون وکلا 1331 شماره 26
- کانون وکلا 1331 شماره 25
- کانون وکلا 1331 شماره 24
- کانون وکلا 1331 شماره 23
سال ۱۳۲۹ (۸)
- کانون وکلا 1329 شماره 20 و 21 و 22
- کانون وکلا 1329 شماره 18 و 19
- کانون وکلا 1329 شماره 16 و 17
- کانون وکلا 1329 شماره 15
- کانون وکلا 1329 شماره 14
- کانون وکلا 1329 شماره 13
- کانون وکلا 1329 شماره 12
- کانون وکلا 1329 شماره 11
سال ۱۳۲۸ (۲)
- کانون وکلا 1328 شماره 10
- کانون وکلا 1328 شماره 9
سال ۱۳۲۷ (۸)
- کانون وکلا 1327 شماره 8
- کانون وکلا 1327 شماره 7
- کانون وکلا 1327 شماره 6
- کانون وکلا 1327 شماره 5
- کانون وکلا 1327 شماره 4
- کانون وکلا 1327 شماره 3
- کانون وکلا 1327 شماره 2
- کانون وکلا 1327 شماره 1
چکیده
متن
وصیت که معنی لغوی آن وصل است چون موصی تصرفات در ما یملک و حقوق خود را از زمان حیات به بعد از حیات خود وصل و اتصال میدهد باینمناسبت وصیت را در معنی و مفهوم اصطلاح وصیت قانونی اطلاق نمودهاند و بعضی هم وصیت را بمعنی عهد و پیمان دانسته و این معنی هم بی تناسب با معنی اصطلاحی نیست زیرا وصیت یکنوع پیمان و عهدی است که از طرف موصی بعمل میآید بهر تقدیر وصیت در تمام ملل و مذاهب تجویز شده ولی در مذهب اسلام وصیت دارای شرائط و احکام خاصی م. ب. که قانون مدنی ایران با اقتباس از احکام شرع اسلام وصیت تملیکی و عهدی را در ماده 826 قانون مدنی بدین نحو تعریف و توصیف نموده است:«وصیت تملیکی عبارت است از اینکه کسی عین و یا منفعتی را از مال خود برای زمان بعد از فوتش بدیگری مجانا تملیک کندوصیت عهدی عبارت است از اینکه شخصی یک یا چند نفر را برای انجام امر یا اموری یا تصرفات دیگوی مأمور مینماید».
و مقدم بر هر بحثی در باب وصیت این بحث بنظر میرسد که وصیت عقد است و یا ایقاع ثمره و نتیجه این بحث در اینموارد ظاهر میشود:
الف-اگر وصیت را از عقود بدانیم چون عقد محتاج بایجاب و قبول است لذا شرط اساسی صحت وصیت و سبب وجودی آن قبول موصی له است ولی اگر وصیت را ایقاع بدانیم محتاج بقبول از طرف موصی له نبوده و شرط صحت وصیت در اینصورت همان انشاء وصیت از طرف موصی و عدم رد وصیت از طرف موصی له است بعد از فوت باینمعنی وصیت بدون قبول موصی له واقع شده النهایه موصی له نباید آنرا رد نماید و در صورت رد وصیت بلاموضوع خواهد بود
ب-در صورتی که وصیت از عقود محسوب شود نه از ایقاعات شخصی دیگری هم میتواند از طرف دیگری وصیت فضولی انجام داده النهایه نفوذ چنین وصیتی متوقف بر اجازه مالک است مانند سایر معاملات فضولی ولی اگر وصیت را ایقاع بدانیم مانند طلاق دیگری نمیتواند فضولتا از طرف دیگری وصیت کند و چنین وصیتی باطل و کان لم یکن م. ب.
ج-در صورتی که وصیت ایقاع باشد نه عقد از تاریخ فوت موصی موصی له نسبت بمورد وصیت مالک شناخته میشود هر چند عدم رد وصیت مدتها مؤخر از فوت موصی احراز گردد ولی در صورتی که آنرا عقد بدانیم از تاریخ فوت موصی تا تاریخ قبول موصی له معلوم نیست مورد وصیت در ملکیت کیست زیرا،مادامی که موصی له وصیت را قبول نکرده نسبت بمورد وصیت مالک شناخته نمیشود و وارث هم مالک نیست متوفی هم قابلیت تملک را ندارد در اینمورد اشخاصی که وصیت را عقد میدانند دچار اشکال شده و نمیتوانندموضوع بحث را باصول و قواعد مسلم تطبیق و رفع اشکال کنند ولی اشخاصی که وصیت را ایقاع میدانند در مورد مذکور نسبت بنظریه آنها هیچ اشکالی متصور نیست این بود ثمره اختلاف بین اشخاصی که در مورد وصیت معتقد بعقد و یا ایقاع میباشند عقیده اخیرا بوجود آمده و آن اینست که وصیت برزخ بین عقد و ایقاع است و این عقیده را مرحوم کاشف الغطاء در شرح قانون مدنی عراق اظهار داشته و برای نظریه خود استدلالی ننموده و تصور نمیشود که عقیده مزبور از لحاظ قواعد و اصول قابل توجه باشد اعتراضاتی که نسبت بعقیده آن اشخاصی که وصیت را عقد میدانند نه ایقاع این است:
اولا-اگر وصیت را عقد بدانیم لازم میاید که شرط مهم تحقق صحت عقد را در اینمورد بخصوصی لازم الرعایه ندانیم،زیرا در عقود لازم است که پس از ایجاب یعنی انشاء عقد از طرف انتقال دهنده متعقب آن قبول واقع شود و بالجمله بین ایجاب و قبول مقارنت باشد در صورتی که این اشخاص در مورد وصیت تأخیر قبول وصیت را جایز دانسته و اینموضوع برخلاف شرائط اساس عقد محسوب میشود.
ثانیا-در وصیت عهدی که شق دیگر و از مصادیق بارز وصیت است پس از فوت موصی علاوه بر اینکه قبول وصی شرط نیست حق رد وصیت را نخواهد داشت و بنابر عقیده اشخاصی که وصیت را عقد میدانند در اینمورد نمیبایستی عقد وصیت را بدون قبول طرف صحیح بدانند در صورتی که وصیت مزبور بر حسب عقیده آنها صحیح بوده و نمیبایستی وصی آنرا رد نماید و حال آنکه اگر وصیت را ایقاع بدانیم مواجه با چنین اشکالی نخواهیم شد.
ثالثا-وصیت برای حمل صحیح و مورد اتفاق است در صورتیکه حمل قابلیت قبول وصیت را ندارد و همچنین در وصیت برای موصی له غیر محصور مانند فقراء و یا وصیت برای امور عامه المنفعه قبول وصیت شرط صحت نیست در یک چنین مواردی لازم میآید که عقد بصرف ایجاب بدون قبول تحقق پیدا کند و بدیهی است اتخاذ یک چنین نظریه برخلاف بدیهیات و اصول مسلم م. ب. و بالاخره ناچار هستیم که وصیت را بر خلاف نظر اکثریت ایقاع بدانیم تا مواجه با چنین اشکالاتی نشویم و اما در مواردی که ملاحظه میشود قبول موصی له در وصیت شرط شده عنوان این شرط را نباید حمل بر سببیت نمود.زیرا بر حسب عقیده اشخاصی که وصیت را ایقاع میدانند نه عقد،شرط تملک موصی له را عدم رد دانسته و قبول موصی له را کاشف از عدم رد وصیت میدانند و بالجمله بر حسب عقیده این اشخاص انشاء وصیت از طرف موصی بدون قبول موصی له تحقق پیدا کرده و احتیاجی بهیچ امر دیگری نیست و موصی له شرط تملک است نه شرط صحت وصیت با در نظر گرفتن دلائل مزبور بنظر میرسد که در قانون مدنی وصیت جزو ایقاعات محسوب شده نه عقود زیرا در تمام ابواب عقود تصریح گردیده که موضوع عقد محتاج بایجاب و قبول است و در باب وصیت باینموضوع تصریح و تعرض نشده و این خود بنفسه دلیل بر اینست که قانون وصیت را جزء عقود منظور نداشته و آنرا از ایقاعات میداند و اگر در بعضی از مواد قانون مدنی مخصوصا در ماده 827 از آن قانون مربوط بوصیت قبول موصی له را شرط تحقق تملک دانسته است بر حسب شرحی که فوقا ذکر شد منافاتی با مقصود اینکه وصیت ایقاع است نخواهد داشت زیرا قبول موصی له در اینمورد بموجب همان ماده 827 شرط صحت تملک م. ب. نه شرط صحت وصیت و بعلاوه موصی له کاشف از عدم رد وصیت است و میبایستی در وصیت عدم رد وصیت محرز شده تا عمل بوصایت گردد.
تبلیغات
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.