وظایف طرفین پیمان در تدارک مصالح — بدین ترتیب ذکر منابع تهیه ی مصالح

هر کالایی که به عنوان مصالح و تجهیزات به کارگاه وارد می شود باید نوع و مقدار و مشخصات آن صورت جلسه شده و به امضای نمایندگان سه عامل اصلی پیمان (کارفرما، مهندس … و پیمانکار برسد. این صورتجلسات جزو اسناد پیمان محسوب می شوند. ب. ت. ب. شروط مندرج در بند (ب) تا بند (د) و نیز بند (ز) ماده ی ۲۰ شرایط عمومی پیمان رعایت موارد زیر در خصوص مصالح و تجهیزات ضروری است: (۱) مصالح و تجهیزات باید از منابع معین تهیه شوند برابر جز (۱) بند (ب) ماده ی ۲۰ شرایط عمومی پیمان اگر منابع تهیه ی مصالح و تجهیزات در اسناد و مدارک پیمان تعیین شده یا بعداً معین شود، باید از همان منبع تهیه گردد. مفهوم مخالف جمله ی فوق این است که نشده باشد و بعداً هم تعیین نشود پیمانکار می تواند مصالح تجهیزات را از هر منبعی که صلاح می داند تهیه کند ولیکن نمونه یا کاتالوگ فنی مصالح و تجهیزات باید از نظر تطبیق با مشخصات فنی پیش از سفارش، به تأیید مهندس مشاور برسد. در هر حال چه پیمان تعیین شده یا نشده باشد، از نظر مرغوبیت باید کاملاً طبق مشخصات فنی باشد و مورد تأیید مهندس مشاور قرار گیرد. با این وصف تعهد پیمانکار در تهیه ی مصالح و تجهیزات از نظر حقوقی تعهد به نتیجه است، نه به وسیله یعنی مرغوبیت مصالح و تجهیزات مد نظر کارفرماست ولو این که از هر منبعی تهیه شده باشد. همچنان که برابر بند (الف) ماده ی ۱۸ شرایط عمومی پیمان پیمانکار مسئولیت کامل حسن اجرای کارهای موضوع پیمان را طبق اسناد و مدارک پیمان به عهده دارد. به همین جهت در جز (۲) بند (ب) ماده ی (۲۰) شرایط عمومی پیمان مجدداً تأکید می شود که ذکر منابع تهیه ی مصالح و تجهیزات در اسناد و مدارک پیمان یا تعیین آنها ضمن اجرا از تعهدات پیمانکار در قبال تهیه ی ا ادامه ی جز (۱) بند (ب) ماده ی ۲۰ شرایط عمومی پیمان. مصالح و تجهیزات مرغوب و کافی نمی کاهد. و حتا فراتر از آن در ادامه ی همان جز می گوید: بدین روی پیمانکار موظف است با مطالعه ی کافی نسبت به امکانات محلی و کیفیت منابع تهیه ی مصالح و تجهیزات، نظر و پیشنهاد خود را تسلیم مهندس مشاور کند. در صورتی که استفاده از این قبیل منابع مورد موافقت مهندس مشاور و کارفرما قرار گیرد، اقدام به تهیه و حمل آنها نماید». بدین ترتیب ذکر منابع تهیه ی مصالح و تجهیزات اصولاً مهم نیست و اگر به هر طریقی امکان تهیه ی مصالح و تجهیزات مرغوب از هر جایی وجود داشته باشد که به هر حال مطلوبیت کار را افزایش دهد، می تواند پیشنهاد پیمانکار نیز در تأمین مصالح و تجهیزات مرغوب مؤثر باشد. زیرا ممکن است مصالح و تجهیزات تولیدی در محل اجرای پروژه بسیار با کیفیت تر از مصالح و تجهیزاتی باشد که قبلاً منابع آن در پیمان ذکر شده است. اگر پیمانکار مصالح و تجهیزات را از منابع معین تهیه نکند یا کالاهای مزبور فاقد کیفیت و مرغوبیت لازم باشد، قطعاً طبق بند (د) ماده ی ۳۲ شرایط عمومی پیمان با اخطار مهندس … می شود. (۲) منابع تهیه ی مصالح توسط کارفرما می تواند تغییر کند گرچه ممکن است منابع تهیه ی مصالح و تجهیزات در اسناد و مدارک پیمان تعیین شده یا بعداً معین شود، اما این حق همیشه برای کارفرما محفوظ است که هر زمان بخواهد منابع تهیه ی مصالح را تغییر دهد و پیمانکار نمی تواند به این تغییرات کارفرما معترض باشد. بدین لحاظ در ادامه ی جز (۲) بند (ب) ماده ی ۲۰ شرایط عمومی پیمان می خوانیم ... کارفرما این حق را دارد که موظف به رعایت آن م. ب.. منتها باید توجه داشت که چون در زمان مناقصه، پیمانکار ب. ت. ب. تعیین منابع برای تهیه ی مصالح، بهای حمل و نقل آنها را در قیمت پیشنهادی خود منظور کرده در اثر این تغییر ممکن است مسافت حمل مصالح نزدیکتر با دورتر از منابع معین بوده باشد. اگر در اثر تغییر منابع تأمین مصالح حمل مصالح دورتر از منابع معین باشد در این صورت پرداخت بهای اضافی حمل آن به ضر پیمانکار و چنان چه نزدیکتر باشد پرداخت بهای کمتر حمل به ضرر کارفرما خواهد بود. به همین خاطر در برای رعایت عدالت و نصفت مقرر گردیده اگر به مناسبت این تغییر محل، اضافه یا کسر هزینه ای بابت تغییر مسافت حمل یا عوامل دیگر ایجاد شود، تفاوت بها به اقتضای مورد، از پیمانکار کسر یا به او پرداخت میشود. تغییر منابع تهیه ی مصالح اصولاً از حقوق کارفرما شناخته شده بنابر این تعهدی در این باره بر عهده ی پیمانکار نیست که بتواند دارای سانکسیون لازم باشد. زیرا، همواره، ضمانت اجرایی برای تعهدات پیش بینی میشود نه حقوق. البته در جز (۲) بند (ب) ماده ی ۲۰ شرایط عمومی پیمان ضمن صحه نهادن بر حق کارفرما مبنی بر تغییر منابع تهیه ی مصالح، پیمانکار موظف و متعهد شده که این حق کارفرما را به رسمیت شناسد و آن را رعایت کند تا در آینده اعتراضی به این حق تغییر نداشته باشد. ه (۳) پیمانکار باید مقررات استخراج شن و ماسه را رعایت کند هر چند رعایت قوانین در هر حوزه و زمینه ای برای تمام افراد و اشخاص تکلیفی عام و مطلق است با این حال در شرایط عمومی پیمان بعضاً مشاهده می شود که پیمانکار به رعایت قوانین و مقررات مربوط در زمینه های مورد اشاره در پیمان موظف میشود. مانند رعایت مقررات قانون کار یا تأمین اجتماعی یا دستورالعمل های حفاظت فنی و بهداشت کار و نظایر اینها به نظر می رسد مکلف کردن پیمانکار به برخی از قوانین و مقررات در شرایط عمومی پیمان ضرورتی ندارد و ذکر این قبیل امور به عنوان حشو زاید در پیمان تلقی می شود. چرا که تمام اشخاص موظفند در رفتارهای اجتماعی خود به تناسب کاری که انجام میدهند، مقررات آن کار و فعالیت را رعایت نمایند. تکلیف مجدد پیمانکار به رعایت قوانین و مقررات دیگر به هیچ وجه ضروری نیست و اصولاً عمل لغو و بیهوده است. به همین دلیل ذکر این جمله در پایان جز (۲) بند (ب) ماده ی ۲۰ شرایط عمومی پیمان به هیچ وجه جایز نیست پیمانکار ملزم به رعایت مقررات مربوط به استخراج و بهره برداری شن و ماسه و دیگر مصالح معدنی است». ضمانت اجرایی رعایت نکردن مقررات استخراج شن و ماسه قطعاً در قوانین مربوط به آن پیش بینی شده و در پیمان صرفاً تأکید گردیده که پیمانکار آن مقررات را رعایت کند. (۴) ضرورت صورت مجلس کردن ورود مصالح و تجهیزات به کارگاه همان طوری که در ابتدای بند (ب) ماده ی ۲۰ آمده اصولاً مصالح و تجهیزاتی که پیمانکار برای انجام عملیات موضوع پیمان تهیه می کند، در کارگاه نگهداری میشود. در جز (۳) همان بند از ماده ی ۲۰ مقرر گردیده که نوع، مقدار و تاریخ ورود مصالح به کارگاه، باید با مهندس ناظر صورت مجلس شود. مصالح باید به طور مرتب به نحوی انبار شود که تمام آن به سهولت قابل بازرسی، شمارش یا اندازه گیری باشد. انبار مصالح باید از هر لحاظ قابل حفاظت بوده تا مصالح در مقابل عوامل جوی و عوامل دیگر مصون باشد. از آنجا که با ورود مصالح و تجهیزات به کارگاه اموال و کالاهای مذکور متعلق و در مالکیت کارفرماست لذا مشخصات آنها توأم با مقدار و زمان ورود به کارگاه به وسیله ی مهندس ناظر و رییس کارگاه صورت مجلس و بدین وسیله ثبت و ضبط گردد. در ثانی، چون اموال یاد شده در مالکیت کارفرماست پس باید او یا مهندس مشاور که نماینده ی کارفرماست بتواند در هر زمانی آمار آنها را داشته باشد. نظر به این که اموال پیش گفته به عنوان مال کارفرما درید پیمانکار امانت است به این دلیل پیمانکار امین کارفرما محسوب می شود و او باید مصالح و تجهیزات وارد شده به کارگاه را از عوامل زایل و ضایع کننده مانند باران برف باد سرقت آتش سوزی و نظایر آن مصون دارد وگرنه در اثر تعدی و تفریط ضامن و مسئول خواهد بود.