ویژگیهای حکم — ویژگیهایی که مبین ماهیت و حقیقت حکم

ویژگیهایی که مبین ماهیت و حقیقت حکم اند عبارت اند از: . عدم قابلیت اسقاط آن از ناحیه اشخاص؛ عدم امکان نقل و انتقال آن به اسباب انتقال قهری و ارادی؛ عدم امکان تعهد به سلب آن. صاحب حق می تواند در قبال دریافت ما به ازا یا به صورت تبرعی و مجانی متعهد شود که از حق خود استفاده نکند؛ ولی ویژگیهای حکم درست برخلاف حق است؛ نه قابلیت اسقاط دارد و نه امکان نقل و انتقال به اسباب انتقال قهری، و نه می توان علیه آن تعهد کرد. منظور از بیان ویژگی سوم حکم این است که در مورد حق، می توان علیه حق تعهد کرد، بدین معنی که شخص تعهد کند فلان حق خود را اعمال نکند، ولی نمی توان علیه حکم تعهد کرد. برای مثال شخص نمی تواند متعهد شود که فلان حکم از او سلب گردد. به عبارت دیگر سلب جزئی حتی تمتع یا حق اجرای حقوقی مدنی از صاحب حق امکان پذیر است، ولی سلب حکم امکان ندارد. به همین دلیل است که قانون گذار در ماده ۹۵۹ قانون مدنی ایران مقرر داشته هیچ کس نمی تواند به طور کلی حق تمتع و یا حق اجرای تمام یا قسمتی از حقوق مدنی ر. ا. خ. سلب کند؛ زیرا حق تمتع و حق اجرای حقوق مدنی به طور کلی عبارت است از اهلیت تمتع و استیفا، که حکم است و سلب حکم از خود، امکان پذیر نیست. اهلیت تمنع و استیفا لازمه شخصیت حقوقی و از لوازم ذاتی حیات انسانی فرد است و سلب این حقوق به طور کلی به معنی سلب لوازم حیات انسان است. علت وجود خصوصیتهای سه گانه مذکور این است که اختیار و زمام حکم در دست حاکم یعنی شارع و قانون گذار است و م. ع. یا مکلف در این باره فاقد اختیار است. حاکم است که به مکلف رخصت داده که در مورد مباحات فعلی را انجام دهد یا آن را ترک کند و نهایت اینکه اگر حکمی بر موضوعی معلق باشد و شخص مکلف داخل در محدوده آن موضوع باشد، حق دارد که خود را از حیطه آن موضوع خارج کند و با انتفای موضوع حکم هم منتفی می شود که این امر در صورت حفظ موضوع با اسقاط حکم متفاوت است.