گفتار نخست اداره دلیل در دعوا

۲۱ اصل بیطرفی دادرس منع او از تحصیل دلیل: اثبات وقایع مؤثر در دعوا با دو طرف است. عدالت ایجاب میکند که دادرس در این زمینه بیطرف باشد؛ به بیان دیگر بیطرفی لازمه تقوای دادرس در حقگزاری است؛ منتها باید افزود که بیطرفی در صورتی فضیلت است که نسبت به شخصیت و مقام و اوصاف دو طرف باشد نه چیرگی ظلم بر عدل و نباید آن را با بی تفاوتی اشتباه کرد. دادرس فرشته چشم بسته در برابر واقعیتها نیست؛ انسانی است آگاه و پژوهشگر که به ندای وجدان نیز به همان اندازه حساس است که به انجام دادن وظیفه به همین جهت یکی از دشوارترین گامهای عدالت سازگار کردن بیطرفی با پرهیز از بی تفاوتی و کاهلی در پشتیبانی از حق است. یکی از نتایج مهم بیطرفی این است که اقناع وجدانی دادرس ناشی از دلایلی باشد که در دعوا و بر مبنای قوانین طرح و رسیدگی شده است و نمی تواند به اطلاعات شخصی خود که در خارج از دادرسی به او تلقین شده تکیه کند و فرصت دفاع را از طرف دعوا بگیرد. درست است که در آخرین تحلیل او باید به یقین برسد، ولی این علم باید از راه دلایلی که به او تقدیم شده و در جریان دادرسی حاصل شود. اطلاع شخصی دادرس در واقعه مورد نزاع قابل استناد نیست، حتی اگر از راه تحقیق درباره دلایل اقامه شده در خارج از جلسه دادرسی و در غیاب دو طرف دعوا به دست آمده باشد: ماده ۳۵۸ ق.آ.د.م سابق دادرس را از تحصیل دلیل ممنوع می کرد و گویو و بیر، فرهنگ حقوقی مدنی دالوز، ش ۴۰ - ماری آن فریزون روش بیطرفی قاضی دالوز ۱۹۹۹، ش۶ دیوان کشور فرانسه شعبه اجتماعی، ۱۶ فوریه ۱۹۴۹ ژوریس کلاسور دوره ای ۱۹۴۹، ۲، ۴۹۴ با یادداشت Beraud شعبه دوم مدنی ۲۵ اکتبر ۱۹۷۲ بولتن مدنی، ج ۲، ش ۲۵۵ نقل از مازو و شاباس همان کتاب گستن و گوبو، حقوق مدنی، ج ۱، مقدمه عمومی ش ۵۹۱ - بودان ولربورپی ژونیر، ج ۹ ش ۱۱۵۱. ابری و رو، ج ۱۲ با یادداشتهای بارتن ش ۷۴۹، ص ۶۰ به بعد.